Ájiniyaz benen qiz Meńeshtiń aytısı

Meńesh: Ólendi aytalmaydı xeshkim mendey, Men aytaman ólendi kemengerdey, Saqlap qoyıp qara ólen ırıs bolama, Ayt degende ólendi qoya bermey. Ólendi mennen baska ólenshiler, Aytalmas ayt degende xesh qidirmey, Kóp ishinde ólendi men aytaman, Albıramay, janılmay, xesh mulirmey. Er kisi eki talay jır bolǵanda, Bolmaydı meniń menen kim teńeltay, Bul jerden turıp ketsek qızıǵı joq, Senlerge bes-altı awız aytıp bermey. Ólendi ashıwlansam jep qorman, Jaz baǵip, guzgi soyǵan semiz surday, Xajeke, aytıp elen xarıdın ba? Bolmasa jasın jetip qarıdın ba? Qızıman Baytureniń, atım — Meńesh, Xajeke, eli meni tanıdıń ba? Ájiniyaz: Men ózim ólen aytıp xarımadım, Awılıńa bir armanım darımadım, Qazaqta Meńesh te kóp, Demesh te kóp, Burınnan kórmegen soń tanımadım Meńesh: Xajeke, bıltır meni kermediń be, Meniń Meńesh ekenim bilmediń be? Qıdıytqanda Aral jaqtan bir balamen, Ustime suw basında kelmediń be? Ájiniyaz: Juziń ısık keriner bir kergendey, Aytısıp kuni-tuni bir jurgendey, Bıltırga suw basında jalańash qız, Senbe ediń sınıq erkesh ǵarrı ingendey. Meńesh: Astıma mingen atım sur qara kir, Sorǵalap sur qaradan aǵadı ter, Mollalar kórisiwdi súnnet deydi, Xajeke, kóriseyik qolıńdı ber. Ájiniyaz: Kórisseń, ákel qolıń aw, qız bala, Jasıńdı uzaq qılsın alla taala, Bıltırǵı suw basında Meńesh bolsań Jursin be aman-esen sen biyshara? Meńesh: Men júrmen aman-esen oynap-kulip, Toy bolsa ólen aytıp, dawran súrip, Aman barıp, esen saw keldińiz be, Atań-anań, agayin jurtıń kórip? Ájiniyaz: Men keldim agayin jurtım kórip, Atam menen anama sálem berip, Ne qılarıń óziń bil qız aq-Meńesh Qolıńa bir aq suńqar keldi qonıp. Meńesh: Ustińe kiygen tonıń qızıl bolsın, Xajeke, ómir jasıń uzın bolsın, Endi sennen jol bolsın sóz sorayıq, Kelipseń, toyxanaǵa jolıń bolsın. Ájiniyaz: Esittim sizdi alashtan bal qımbat dep, Men keldim bir kóriwge qanday zat dep, Qoymadı xesh erkime mırza Kojban, Tusında aq Meńeshtiń ólen ayt dep. Meńesh: Men ózim qızıl tilge jurttan ozǵan, Keldińbe jeńemen dep meni jazǵan? Jatıp qalǵan jerinnen suyreleklep, Aytıs dep, alıp keldime mırza Kojban? Ájiniyaz: Aytıs dep alıp keldi mırza Qojban. Mende sendey qız kersem arqam qozǵan, Bolǵanda sáhár waqta qızıǵın kór, Tosanlıǵım bar meniń ele qızban. Meńesh: Ólenge sende ozsan, mende ozgan, Kórgende ólenshini, arqam kozgan, Kósilip jolım úyde jata bermey, Keldiń be jeńermen dep meni jazǵan? Ájiniyaz: Sende ozsań ólende mende ozǵan, Kórgende ólenshini arqam qozǵan, Qalay aytsań olay ayt, qız ak Meńesh, Shaytanım seskenbeydi sendey qızdan. Meńesh: Ólenge sende ozǵan, mende ozǵan, Kórgende ólenshini, arqam qozǵan, Aytıssań jazıǵı joq, men jeńermen, Qisı joq kishi juzde ólenge ozǵan. Ájiniyaz: Ólenge sende ozsań, mende ozǵan, Ańlap shap baytalındı jıǵılap jazǵan, Baytalıńniń, borbayına qamshılama, Xesh jerde barma baytal attan ozǵan. Meńesh: Baytalım xárbir attan ozıp júrgen, Qazaqta at joq, bunıń shańına ergen, Baytalım júyrikli jurtqa málim, Har toyda bas báygige kelip júrgen. Ájiniyaz: Aq Meńesh bugin tańas, endi jatpa, Jata qoysań baytalıń bolar qatpa, Baytal shawıp beyge almas degen sez bar, At ben shawıp baytalıń tırtanlatpa. Meńesh: Baytalım harbir attan ozıp júrgen, Mal kórmes bul baytaldı atqa bergen, Baytalım xarbir attan ozar edi, Aytta-toyda qazaqtan sınshı kórgen. Ájiniyaz: Baytalıń aytılıwınan juyrik baytal, Bizde bar gureń ayǵır, shım qara jal, Baytaldıń quyrıq jalın kuzel alıp, Argımaq aygır sal da balasın al... Meńesh: Jazǵıtuwda más bolıp agar Jayıq, Orıslar ol Jayıqqa salar qayıq, Isteseń qayım óleń qayrılarsań, Xajeke, jón ólendi aytısayıq. Ájiniyaz: Men ózim óleń baslap aytalmayman, Elendi birew aytsa qayta almayman, Jón ólendi qıyın ayt, qoy, qayım ayt, Aq Meńesh qız izińnen men qalmayman Meńesh: Awılımnıń aqsaqalı Qasım, Tasım, Bizlerdi sorap barsa tek qurdasım. Kelbetiń qan teredey kelisipti, Jılıńdı ayt, Xajeke, nede jasıń? Ájiniyaz: Toy bolsa qızıl tońdı kiyermiseń, Otına ashıqlıqtıń kuyermiseń, Jılım qoy, jasım qırqta, qız ay Meńesh, Sen maǵan jasım sorap tiyemiseń? Meńesh: Xajeke, jasıń qırıqta, jılıń qoydı, Dunyanıń qızıǵı tek ayt ben toydı, Men sagan tiyer edim shını menen, Birewge áke-sheshem berip qoydı. Ájiniyaz: Ne qılsın bermey seni mal bolmasa, Ishbege ayran, jemege nan bolmasa, Xaw anadan qalǵan jol neter deyseń, Kiyewiń alpıs jasar shal bolmasa? Meńesh: Sur qara suw ishedi, jem bermeymen, Minemen qısı-jazı dem bermeymen, Shal deseńde bu Bekish ózime jas, Men ózim boz baladan kem kórmeymen. Ájiniyaz: Aq Meńesh, mınaw turgan yarıń taǵay, Asılgan katebińde narıń taǵay, Olay demey, aq Meńesh, ne deyseń sen? Shal da bolsa, óziniń barıń taǵay. Ilayıq aq boz úyge bala ekenseń, Ólgeni kiyewiń sorıntaǵay, Seni algan mınaw turǵan Bekish bolsa, Tunde bayıń, kundiz bir kulıntaǵay, Shal da bolsa, bári bir, qutlı bolsın, Bir esaptan ozińniń qulıntaǵay. Meńesh: Xajeke, kelmegeydi kerilshegiń, Boz uyde uslamasın erinshegiń, Usı jerde sennen bir sóz sorayın, Elinde bar ma seniń kelinshegiń? Ájiniyaz: Jıyılıp tamam Tama tabınsha joq, Mıńsan sardar orıstıń xanınsha joq, Uyimde qatınım bar, aydan arıw, Qazaqtıń on qızı bir sanınsha joq. Meńesh: Elińnen sen qazaqqa ne dep keldiń? Joqarıdan, tómennen hár gáp bildiń, Obalı moyına jeńeshemniń, Onı taslap qazaqqa ne dep keldiń? Ájiniyaz: Elimnen men qazaqqa mal dep keldim, Joqdrıdan, tómennen hár gáp bildim, Ózińizdey úlken-ulken mırza qızdan, Eltiri sensec alayıń men dep keldim, Meńesh: Eltiri joq, bar saǵan alsań shobıt, Eltirige qazaqǵıń ózi de jut, Aman barsań balańa ton qılarsań, Bereyin teri-tersek tileseń mut. Ájiniyaz: Alayın men terińdi sen bersen mut, Bermeseń keterimde qalar umıt, Bermegen soraǵanda eltirińdi, Bererseń kelse orıs, noǵay, unǵıt. Meńesh: Xajeke, qayt elińe jıynasań mal, Kaytpasań jeńgesheme bolar obal, Orısqa bar eltirim, ózińe joq, Ishine pıshak urda jarıla qal. Ájiniyaz: Mámbet tóre bas bolıp keledi qol, Kópligi qoldıń jurse qazılar jol, Meńeshim qoń etińdi ayayınba, Maǵan deseń orıstıń qatını bol. Meńesh: Aytısıp meniń menen tirewiń kim? Qalpaqpısań, sartıpısań, ózbekpiseń? Jıǵılasań kóp ishinde súyewiń kim? Ákeń qoyǵan atı kim, suyegiń kim? Ájiniyaz: Bir alladan basqa joq sıyınıwım, Qudayım surnitpesin, bir tilewim, Ákemniń qoyǵan atı Xajıniyaz, Urayım — qaraqalpaq sol súyewim. Meńesh: Qalpaq bolsań, janımsań jat bolmasań, Sakalıńa aq engen qart bolmasań, Qolıń jayıp bizlerden bir tilerseń. Usı kuni, Xajeke, qart bolmasań. Ájiniyaz: Men tilermen elede sen bermesseń, Bizlerdi músápir dep kezge ilmessen, Mende bir asa jurttın adamı edim, Aq Meńesh, kadirimdi sen bilmesseń. Meńesh: Sen maǵan kel dediń de kelmedim be? Ele men kadirińdi bilmedim be? Xajeke, ele mennen ne tilediń? Men saǵan tilediń de bermedim be? Ájiniyaz: Astıma mingen atım sur qara jal, Kókiregime bir bólek kirdi qıyal, Óziń ayttıń kun burın sen tile dep, Aq, Meńesh, al tiledim qoynıńa al. Meńesh: Astıma mingen atım sur qara kir, Sorǵalap sur qaradan aǵadı ter, Xajeke, anlap sóyle kóp ishinde, Esitse Bekish seniń etińdi jer. Ájiniyaz: Boyıńa qara suwdıń piter qayıń, Shal Bekish alǵan eken seniń ayıń, Bekishten sen qorqsań da, men qorqpayman, Minermen bir baytaldıń sorap mayın. Meńesh: Pitisse usı bıyıl turkpen-aday, Guz bolıp salqın tusse atlanar kol, Talaqtay jabısıp bir ayırılmaysań. Qoynım tugil moynımnan sadaǵa bol. Ájiniyaz: Óleńde mende jetik, sende jetik, Aytsańshı jetik bolsań munday etip, Eregissem ákeńe malım berip, Aq Meńesh, seni alarman katın etip. Aq Meńesh, oylaymısań alǵan bayın, Aqsaqal, kezi qızıl, tisi ketik, Sóz ózińe kelerin bilmeyseń be? Men sadaǵań bolarman sennen qáytip? Meńesh: Xajeke, ashıwlanba oyınıma, Ashıwlan, gunam qoyıp moyınıma. Kóńliń sorap, qolıńan xesh is kelmes, Bolmasa, alar edim qoyınıma, Ájiniyaz: Alar bolsań al, Meńesh, qoyınıńa, Men salayın qolımdı moyınıńa, Kórmegen islerińdi kórseteyin, Sen meniń shıday alsań oyınıma. Meńesh: Shıdamas jigit meniń bulaǵıma, Xesh birin tengermeymen shılgawıma, Jaz boylap gúz jibergen ker gúrendey, Seskenbespen bir túngi ırǵawıńa. Ájiniyaz: Jaqqanı biziń eldiń jınǵıl otın, Ózge otınday jıńǵılda joqtı tutin, Kóreyin bardasıńdı, qız aq Meńesh, Qoyınıńa alshı meni bir ǵana tún. Meńesh: Awılga bar desem de baralmassań, Barsań da uy sırtına kele almassań, Xajeke, toyxanada maqtansań da, Barǵanda qoyınıma kire almassań. Ájiniyaz: Elimde aytta-toyda juriwshi edim, Qızlar menen hám oynap kuliwshi edim, Qalay aytsań, olay ayt, qız aq Meńesh, Elimde sendey qızǵa barıwshı edim. Meńesh: Ne tatlı, bul dúnyada, tatlı eken duz, Biledi Meńesh dese, kishi, ullı juz, Xajeke, sennen men bir sóz sorayın, Bizlerdey, bar ma elińde, ádemi qız? Ájiniyaz: Aq Meńesh, qız ishinde sen kóz oynaq, Kórmegen sulıw qızlar Astırt-oyda aq, Kórmegen sulıw qızlar biziń elde, Xesh qaysısınıń beti shubar, emes soylaq. Qazaqta aqsaq, shoynaq kóp bola ma? Bir-eki, ushın kórdim usı toyda aq, Nesibeń bolıp bara qoysań biziń jurtqa, Astıńa atan túye minip jaydaq, Malsız, pulsız meni al deseń daǵı. Alsa alar toqallıqqa, almas boydaq. Meńesh: Erteń tura azannan el kóshedi, Kóshken kuni adamnıń kóńli ósedi. Xajeke, sennen men bir sóz sorayın, Qızlarıńız ne jeydi, ne ishedi? Ájiniyaz: Jegeni maylı palaw, ishgeni chay, Chay iship, palau jese, kewili jay, Qolında shını kese, shını chaynek. Ishedi qantlı chaydı qara suwday, Basında jipek turme, shayı jegde, Qızları biziń eldiń, mine, sonday, Qızları biziń eldiń ana quwday, Qazaqqa bıltır keldim, bıyıl keldim, Men ele kórgenim joq qızdı onday. Meńesh: Kóshkende qızlarıńız ne minedi? Aytta-toyda qızlarıń ne kiyedi? Qaraqalpaq degende de, jurt bolıp pa? Degeniń qaraqalpaq nemene edi? Ájiniyaz: Kóshkende kóleńkeli bar kuymesi, Keylegi darayınan on tuymesi, Shıldırı, óńir monshaq bar jánesi, Bilezik, juzik, sırga kóp nemesi. Beli qılday, óńirinde xár guymesi, Tastan qattı tósinde qos mámmesi. Qiyinip xaytlap shıqsa onı-besi. Xesh aylanbay ketpeydi kórgen kisi. Kóriner ishken ası tamaǵınan, Sen tugil xurler menen bardı bási, Arqadan birli-jarım qazaq barsa, Bir kórgennen qaladı awıp esi. Meńesh: Qosılsa eki jaqsı balday bolar, Birewi tán, birewi janday bolar, Xajeke, sennen men bir sóz sorayın, Jigiti siziń eldiń qanday bolar? Ájiniyaz: Jigiti biziń eldiń bolar ǵoshshaq, Belinde tille kamar, altın pıshak, Jigiti, biziń eldiń, mine, sonday Pashshayı sımlı balaǵı jipek shashaq. Mingeni arǵımaq at moynı quwday, Ustinde aq baslı er bası shoshak, Basında altın juwen qos siynement, Kóylekshesiniń shashaǵı qushaq-qushaq, Ótkergen kuyrıǵına altın ǵwbba, Jalı menen kekilinde marjan monshak, «Qaraqalpaq xalıq pa?», — dep shaljıraqlaysań, Jurttan ozǵan ákeń seniń bayma sonsha aq? Ustińde bir toqtalıq kiyimiń joq, Jayıń joq maqtanǵanday xalıń da shaq, Aq Meńesh, xayttı da qoy, toydı da qoy, Úyińde uslada otır qazan-oshaq. Qaraqalpaq qazaq penen teńbe-teń jurt, Kórmey bilmey sırtınan qılma mazaq, Qap dorbańnıń jırtıǵın tigip otır, Qolıńa alıp ketik qazan-pıshaq. Meńesh: Astırttan qalpaq keler jetelengen, Xor úyden patiya berip nan tilengen, Xajeke, eliń seniń mırza bolsa, Keledi qalpaq nege tentiregen? Ájiniyaz: Jaz bolsa tamam tabın shabadı shep, Suw iship suwsınına qara nan jep, Xár eldiń onday ashı bolmayma eken? Ash qazaq biziń elde onnan da kop. Meńesh: Astıma mingen atım shubar sholaq, Kalı bar sawrısında jolaq-jolaq, Qazaqqa toqallıqqa qızıń berip, Sharanne maqtanǵanday qalpaq-shunaq. Ájiniyaz: Aq Meńesh, dáwreniń sur oynap kulip, Bul dáwran eter sennen attay jelip, Qoyan jılı qazaqlar jutaǵanda. Astırtqa arqalanıp bardı bulip. Kun kórdi qazaqlardıń kátqudası, Awzı tukli qullarǵa qızın berip, Sonda ózindey qızdı aldıq toqallıqqa Qalıńına bir kóyleklik boyaq berip, At minip, kun kórip jur kúyewinen, Ele de qatnasıp júr barıp kelip, Bul zaman kelme gezek sonday zaman, Aytasań onıń nesin salıq qılıp. Meńesh: Xajeke, izińdemen sen ketpeseń, Qazaqqa kelgen qalpaq qatının kór, Iytlerdey kushiklegen shubırısıp. Ertip ol balaların ne qılıp júr? Ájiniyaz: Aq Meńesh, apalarıń jurgen daǵı, Balası jılap qalmay ergen daǵı, Ákesi bir boyaqqa bergen apań, Terkinlep terkinine kelgen datı. Meńesh: Men ózim óleń ayttım on jasımnan, Atandım aqın Meńesh jas basımnan, Ózimniń usı toyda kuyewim bar, Qaraqalpaq, tezirek ket qasımnan. Ájiniyaz: Qaraǵay, kayın aǵash, terek emes, Eline sıbay qondım erek emes, Tusıńa qızbeken dep kelip edim, Maǵan da sendey katın kerek emes. Meńesh: Qazaqqa bıyıl keldiń, bıltır keldiń, Qatınıń, balań taslap ne dep keldiń? Awzıń jap, andap sóyle, qaraqalpaq, Meniń qatın ekenimdi qaydan bildiń. Ájiniyaz: Qazaqqa bıltır kelip jattımdaǵı, Násip etken duzlardı tattımdaǵı, Keledi nege ashıwıń, qız aq Meńesh? Bilmesem de qatın dep ayttımdaǵı. Meńesh: Xajeke, bıltır jatsań, bıyıl da jat, Erik ózinde erinseń elińe qayt, Ishinde kóp adamnıń qatın dediń, Meni qatın degeninniń sebebin ayt. Ájiniyaz: Aytayın men sebebin, muńlı Meńesh, Aqsaqal alpıs jasar bayın Bekish, Alpıs jasar kisi menen birge jatsań, Qoyama qatın qılmay tiri de hesh. Meńesh: Xajeke, izińdemen sen ketpesen, Qurısın Meńesh atım, udetpesem, Qatınlıǵım moyınıńa qoyalmassań, Qalpaqǵan eki molla guwa etpeseń... Ájiniyaz: Bir baylaw sóz aytayın shesheseń be? Sheshe almasań bul toydan kesheseń be? Aq Meńesh, Meniń kewlim inandırsan, Qızban dep sen bir anttı isheseń be? Meńesh: Men ózim baylaw sózdi sheshe almayman, Sheshpesem de bul toydan keshe almayman, Hak bolsań, ant ishpe degen sóz bar, Kóp ishinde men anttı ishe almayman. Ájiniyaz: Shabılıp juyrik penen taldındaǵı, Mayırılıp ayaǵıńnan qaldıńdaǵı, Haq bolıp usı jerde ant ishpeseń, Moynıńa qatınlıǵıń aldındaǵı. Aq, Meńesh, ayt óleniń, qoyǵanıń ba? Aytpaǵa ólen tappay qalǵanıń ba? Jurttan ozǵan juyrik dep esitiwshi edim, Tawısıp shabısındı koyǵanıń ba? Aq Meńesh, bıltırǵını kórmediń be? Baǵana men jeńermen demediń be? Aytısıp meniń menen bes kelmesseń, Bıltır aq suw basıńda bilmediń be? * * * Meńesh: Tósek sal, uyge barıp sen ǵaniybet, Xajekeń atlanǵansha terbiya et, Bolmasa qattı qıstaw isiń seniń, Xajeke uyge barıp tuslenip ket. Ájiniyaz: Aq Meńesh, tuslenbeymen qondırmasań, Qonarman kórpe jawıp tońdırmasań, Qurı kórpe jabadı eken dep kuwanbayman, Qonalqama bir qozı soydırmasań. Meńesh: Xajeke, ketseń qaytıp kelmeymiseń, Bizlerde qozı jorın bilmeymiseń. Semizligi qoyda jok qorqardan tuw, Sawlıq soysam, Xajeke, jemeymiseń? Ájiniyaz: Kel deseń, kelmey, Meńesh, ne qılayın, Toydaǵı aytqan sóziń saǵınayın, Jemeymen dep náteyin, asqa taqsır, Sóytse de sawlıq degen atı jaman. Meńesh: Kılmadı ekewimizdi quday qosaq, Qushaqlasıp bir úyde tamır bolsaq, Xajeke, sarlıq soysam, soydırmaysań, Jeymiseń soysam endi pitew tusaq. Ájiniyaz: Tuwǵan meniń ushın soy demeymen, Eziń soysań, aq Meńesh, qoy demeymen, Aldında qozılarıń bolıp turıp, Tusaǵıńdı, aq Meńesh, men jemeymen. Meńesh: Mal tapsań kirey salda Buxarǵa bar, Muńaymas kirey salsań bir tuwǵan nar, Xajeke, kózı jeseń, men soyayın, Sarq bolǵan sarı buwdan bir qozım bar. Ájiniyaz: Men kóreyin dep keldim aq juzińdi, Umit uzdim esitip men sózińdi, At terletip men seni sorap keldim, Meni deseń soy, Meńesh, saw qozıńdı. Meńesh: Xajeke et jemeyseń, kewiliń toq, Soyatuǵın endi saǵan saw qozım joq, Bir qabırǵa kenje tuwǵan bir qozım bar, Súyegi qatıp, semirip erjetken joq. Ájiniyaz: Semirip er jetipti qozıń seniń, Kórmeyme erjetkeniń kóziń seniń, Tósine ol qozınıń qol tolǵanday. Soymaysań qıynalǵaniń óziń seniń. Meńesh: Bul qozını soy deme, meni deseń, Sen jerseń, bul qozını qaytıp kelseń. Aldında sarlıq etine bir toyıp al, Ushınarsań qozń etin birden jeseń. Ájiniyaz: Aq Meńesh, mal seniki qalay aytsań, Kelmeymen xesh aylanıp bunnan kaytsam. Ushınsam, ush kun jatıp jazılarman, Ózindey jası qaytqanǵa ushıqlatsam. Meńesh: Guz bolıp miyzan tusse, qaytar kiyik, Mergenler kiyik awlar, shoqay kiyip, Xajeke, saw kozımdı tıpırlatıp, Soyarman netip sagan kózim qıyıp? Ájiniyaz: Guz bolıp miyzan tússe, qaytar kiyik, Mergenler kiyik awlar, shoqay kiyip, Óziń soyda, Xajekeniń patiyasın al, Bolmasa, jep ketermen urlap soyıp. Meńesh: Xajeke kópten tiliń sındı seniń, Názeriń bul qozıma sındı seniń, Qozım soyıp, petiyańdı men alayın, Názeriń qayt bolmasın endi seniń. Ájiniyaz: Kem emes qızıl tilge Sherniyazdan, Sózińe ashıq boldım ala jazdan, Altınnan aydarı bar ul tabarsań, Qozıń soyıp, petiya alsań Ájiniyazdan. Meńesh: Soyaman, qozım seni, ırzalıq ber, Xajekeń, kóp jegende, bir sanıń jer, Janı kuday jolına, eti sagan, Qolım jaydım, Xajeke petiyańdı ber. Ájiniyaz: Aq Meńesh, tolǵatqanı egiz bolsın, Tapqanıńnıń biri ul, biri qız bolsın, Qoyday qozılap, qoyanday egiz-egizden, Tert jılda tuwǵan balań segiz bolsın. On jılda otınnıń bası ulǵa tolsın, Alǵanıń Bekish penen qosa aǵarıp, Dawletiń jıldan, Meńesh, jilǵa tolsın, Ózińniń ómir jasıń uzın bolsın...