Bul Jer Ele Zor Boladı

1 Qáweset bar: qaraqalpaqlar Kóp uzamay kósher degen. Qaydaǵı bir jaqsı jaqqa Barıp qonıs basar degen. Oqıdım bir gazetadan, Ǵamkorshımız kóp-aw, toba! Erinbestey esaplaǵan, Sırtımızdan sızıp joba. Aytıwınsha: kóshshek bunnan, Jańa qonıs jayǵa qarap, Aralǵa suw aparǵannan Anaǵurlım arzanıraq. Esaplaǵan shotqa salıp... Al buǵan ne shek qoyasań! «Shotın qoldan julıp alıp, Hásseni bir!..» dep koyasań. Ayırımlar alaǵada Bolıp sonday qáwesetke, Kóship úlken qalada da Óz awılın háwes etken. Meyli, ózi bilsin hár kim Bilgishlerdiń zamanı bul. Biraq artıq bolmas bálkim, Sáwirlesek shamalı bir. Ketken ǵazlar kólin joqlap, Usı kúnde kelip júrgen. Oy juwırtıp soǵan shaqlap, Bir nárseni bilip júrmen. Bardur boljaw qábilietim,- Bilgen nársem sol boladı: Sál azıraq sabır etiń,- Bul jer ele zor boladı. Sabır etiń sál azıraq, Duzlı shańǵıt degen gáp be? Kómpis bolıp biz házir-aq Úyrenistik oǵan hátte. Awız suwıń duzlaq bolsa, Úyrengen óz duzıń bolar. «Suw bar ma?» dep soza-soza, Túye moynı uzın bolar… Astı da duz, ústi de duz Jasap turǵan jerimizdiń. Ashshı ǵoy dep nalımańız Tamǵan mańlay terimizdi. «Duz tatıp ket!» degendi de Tegin aytqan dep bolmaydı. Sóylegende sózińniń-de Duzı bolsa shep bolmaydı... Biraq jetpes óz jerińe, Qansha jaman degende-de. Beyishtiń tap naq tórine Katej qurıp bergende de. Óytkeni bir qarabaraq - Shóp emes ǵoy adam degen. Tereń tamır urǵan daraq - Watan degen, watan degen! 2 Qattı aǵıslı ullı dárya Kók teńizge quyǵan jerde Qos basarda ata-baba, Súyenip siyseri belge, - Niyet etken deydi tańda: Kim islese hadal eńbek, Jarqılıq jer, sol adamǵa Árwanaday iyegór dep. Jer ashıp dút qegeylerden, Suw aparıp, daqıl ekken. «Kesew shanıshsa kógergendey» Degen sózdi naqıl etken. Usı jerde ósip-ónip, Qara shańıraq el bolǵanbız. Awır miynetine kónip. Islep qara ter bolǵanbız. Bunda tapqan ırǵaqların Qosıǵımız, ertegimiz. Bul jer ushın bir waqları Dirildegen telpegimiz. Jaǵalasıp jaw kelse-de, Bul jerdi hesh bermegenbiz. Kim qay tilde sóylesede, Til jatırqap kórmegenbiz. Qara úy, me, kiyiz úy me, Xiywa tarash háwli me ya … Sıbay qonıp tatıw kúyde, Bir shınarǵa saldıq uya. Kewlimiz de, arımız da Bir ǵórektey xanalasqan. Malımız da, janımız da, Qanımız da aralasqan. Diyxanshılıq gúl jaynasa, Teńizinde aw maylaǵan, Sharwaları mal aydasa, Shayırları sóz aydaǵan, - Jańa turmıs qushaǵında Shalqıp atqan el edik biz. Abadanlıq oshaǵında Ot sónbewin tiledik biz. Toyıp sekirip soń biraq ta, Hádden asıp ketsek kerek. Bul ádiwli topıraqka Kóp qıyanet etsek kerek. Qayta qurıw aynasınan Qarap kórsek ózimizdi, Juldız izlep ay qasınan, May basıptı kózimizdi. Nápsimiz ashılıp keńnen, Peylimiz dım tarayıptı. Endi mine ózgelerden Izlep júrmiz bar ayıptı. Bir-birewge ayıp taǵıp, Aytıs penen ótermiz biz. Dárya ele tolıp aǵıp, Jaǵısına qaytar teńiz. Teńiz qashqan menen bizden, Biz qashpaymız úyimizden. Arba júrip keter ele, Iske ótip alsaq sózden... 3 Jaratılıs ádil qanday! Obal-sawap, insabı mol. (Sum bolǵanda adamlarday. Tutar edi-aw basqasha jol; Kúshlilerdiń ıǵın shalıp, Ázzilerin qorlar edi. Jaqsısın ózine alıp, Jaqınların qollar edi) ... Jaratılıs ádil qanday! Úleserde baylıqların, Anań bólip bergen nanday, Alalamay bólgen bárin: Birewlerge asqar biyik Taw berse de jer bermegen. Maral mańırap, aqsha kiyik Juwırǵanday shól bermegen. Bir jerler xosh tábiyatlı, Qırǵawıldıń qanatınday. Biraq jemisi joq tatlı Gúlabı, tor nabatımday. Birewler balıqqa jerik, Birewlerde-Adriatik... Birewlerge jamǵır berip, Kún bermegen jadıratıp. Eń bay eller mútáj hátte Boyan tamır, gazli kánnen. Yaponlardıń «topıraq sat» dep, Jalınǵanın esitkenmen... Siz benen biz mákan qılǵan Bul topıraqta bári-de bar. Egin ekseń órre turǵan, Shóplerinde dári-de bar. Nar qamıslı kóllerinde Oynar sazan, bórgeleri. Jantaǵınıń gúllerinen Pal jıynaydı hárreleri. Keń jázira dalasında Malına jay órislerin. Qara taldıń sayasında Bir jelpinip shay ishkeniń... Miynetiń de, lázzetiń de Basımızdan keshirgenbiz. Jeti ireńli súwretin-de Ruwhımızǵa kóshirgenbiz. Tegin emes tuwǵan topıraq, Beze almaydı adam degen. Tereń tamır urǵan daraq, - Watan degen, watan degen! 4 Ózgermeli dáwir degen, Jerge de bir náwbet keler. Bizler dúzemegen menen, Dúzeledi bul jer ele. Keler óz iyesi onıń, - Jańa áwlad - aqıllı jas. Kóp sóylemes bizdey bolıp, Bizdey osamaslıq qılmas. Jerdiń qádirine jetip, Kóteriser tóbesine, Bizdey ólermenlik etip, Kúl tartpaydı kómeshine... Kayta qurıw kábileti Jer-anada mol boladı. Az ǵana jıl sabır etiń, Bul jer ele zor boladı. Zer qádirnn bilip zerger, Sonday zaman kelgen gezde, «Ijraǵa az-maz jer ber» Dep jalınar dúnya bizge...