Aral qushaģında

( romannan úzindi) Usıdan bir saat ilgeri Bekimbetti izlegenler onı kabinetinen emes, uchastkalardan tabatuģın edi. Minekey, onın dem almağanına eki kúnniń júzi .Hàr uchastkaģa barıp jetispey atırgan nárseni anıqladı da, soniń menen birge joba orınlawdıń birden-bir tuwrı joli tuwralı kórsetpeler berip, onıń orınlanıwın tekseretuģının da qattı eskertti. Onıń usingan jolı balıqtıń bar jerin ilgeri anıqlap, sonnan keyin balıq-shılardı uchastkalarga bóliw. Soqır táwekelge salıp balıqshılardı bir uchastkadan ekinshi uchastkaģa kóshirip atırğan brigadirler de az emes edi. Bunday sátsizlikke ushıramaw ushın Bekimbettiń teńizde júzip, hárbir brigadirden esap alıp otırıwına tuwrı keldi. ΟΙ búgin birinshi, úshinshi brigadalardıń jumısın tekserip, sol kúni balıqshılar menen túnep te shıqtı. Erteńine ol basqa uchastkalardı aralawģa shıqtı. Jolda Narımbetke ushırastı. Ġarrını ıza qısıp-aq tur eken. Túsin hesh ózgertpesten jürgenligin hám nege ashınatuģının ayttı: - Bekimbet-aw, dedi ol,mına motordıń kapitanı barıp turgan qırsıqtıń ózi eken. Sonın qırsığınan qolģa túsken balıqtan ayrılıp qalayın dep turganımız minaw. Narımbettiń ashıwı kóziniń naq aldına kelip tireledi. Bunı Bekimbet te sezip, onıń ashıwın basıw ushın áweli túsinip algısı keldi. -Qanday balıqtı aytasız? Kapitan sonshama nege qasarısadı? Garrı juwap berdi. Ol búgin gana alıngan bar-lawda Mayshı jol dan sazan shiqqanı tuwralı xabar alınganlığın ayttı. Sóziniń aqırında ol: - Kórip tursań goy, eki kún udayı jel ıqtan esti, qopanıń suwı tartılıp, shalańı betine shığıp qaldı. Bunday máhálde sazannıń tereńge qashatuğını anıq. Sonı qashırmay uslap qalıw kerek edi. Bul xabardı házir gana esitken Bekimbet jaqsı xabar ekenligine kózi jańa jetip, Narımbetke motobottiń ne ushın kerekligin soradı. - Bekimbet-ay, aytarıń bar ma? Biz usı jerde kem degende on bes kemeshi barmız. Solardı izine tirkep tezirek jetkeriwdiń gamına kirisse eken? Biz ol jerde toy toylawģa baratırganımız joq. Kúppá-kúndiz qıp-qızıl qalash deydi. Bara sala kirisip kete bermeymiz be? Sonı aytsam, mına qırsıq tıńlamaydı. Ókpesin qolına alıp uship júrgen bir bále. Durıs, dedi Bekimbet, sol jelókpe kapitanga. Ol kapitandı qasına shaqırıp aldı. -Sen, dedi ogan-usı jerdegi on bes awshını bir saattıń ishinde Mayshı jol uchastkasına jetkeretuģin bol. Jol-jónekey Bel qamıs qa da jolığıp, ondağı balıqshılardı da izińe tirkep al. Esittiń goy. -Qaysınızģa bağınayın, dedi kapitan-orınbasarıń barma, ishtegi balıq heshqayda qashpaydı deydi. Al, sen... -Awa, men bar dep buyıraman, - dedi Bekimbet sózin bólip. -Aytqandı esittiń be? Esitpey ne? Biraq bir saat azlıq etedi... - Men onın da bes minutın qısqartaman, - dedi Bekimbet. Házir bes minuttıń ózinde bir keme sazan qolımızģa kireyin dep tur. Sonı oylagan qırq bes minuttan da qısqartıwdıń jolın oylap tap. Narımbetke qaradı. -Kapitan qırq bes minutta jetkermese, magan xabarlarsań. Saat kimde bar? Mende! dep Azat uship turdı. Qırq bes minut umıtıp qalma? - Ayda, kapitan!- dedi Azat dawıslap.-Tuwrı Mayshı jolģa! Urıs saldarı adamlardıń janına qattı battı. Sonda da miyrimli júrek qaltırap, nurlı júzleri muńaymadı. Biraq búgin Biybijannıń ishken ası boyına taramadı. Onıń sebebi bar. Ol nawqaslangan emes, pútkilley basqasha. Keshe Orımbet degen jigitti batırlarsha frontta qazalandı dep esittirdi. Aq saqallı garrılar jurtqa: «Urıs shığınsız bolmaydı. Jeńis teginlik penen qolga kire me»,-degendey toqtaw sóz ayttı. Biraq otırsa da, tursa da Biybijan eki ulın esinen shıģarmadı. Bala, bala! Bul hárbir ananıń júreginde uyalagan ullı sóz. Onı oylama deseń de, ana biyshara oylay beredi. Onıń bala degende kóz jasında shek bolmaydı. Biybijannıń úyine Óteniyaz keldi. Ol Ernazar menen mal otı jóninde sóyleseyin dep kelip edi. Biraq kempirdiń bet ajarınıń demde ózgergenin kórip ayadı. «Yapırmay, túr-túsi ájeptáwir bolıp ketipti ģoy». Jurt suwıq xabar alıp kele me dep, biymezgil úyine adam kele goysa onnan da qáweterlenetuģın edi. Biraq, Óteniyazdıń júzi Biybijanģa jıllı bolıp kórindi. -«Tiri! Olar tiri-dedi ol. -Men sagan pal ashıp kórsem qáytedi? Biybijan quwanganday túr kórsetip, jıynalıp otırdı. -Aytqanıń kelsin. Taslarıń durıs ayta alar ma eken? - Kóreyin. Qápelimde mákke-júweri de tabıla ketti. Óteniyaz oni úsh jerge bólip árwaqların shaqırğan adamday ınqıldap otırıp bir máhálde: «tiri, tiri>-dep tasların túrtip qoydı. -Minaw jetkermeytuģın jeti álip. Minekey júregine úsh tas tústi. Bul búgin-erteń esigine eneyin dep turgan quwanish. Dushpanıń tabanıńa tústi. Al, kempirim, qoyıńdı usı bastan semirte ber, úyinde toy bolayın dep tur. Kóp aytpadı deme. Geyde bul aljıp ketedi- «tasların jıynastırdı. Óteniyaz shığıp ketkende, Biybijannıń túsi kirip qalıp edi. Biraq, Óteniyaz óziniń ómiri ishinde pal ashıp kórgen adam emes, palshı bola qoyayın dep oylagan da emes. Bunı tek bılay awıl arasında kem pir-ģurtańdı jubatıwģa isleytuğın edi. Onıń sózine Biybijan da jubanıp qaldı. Ol kúndegiden góre búgin ģayratlıraq qıymıldap, balasınıń motocikli turgan jayģa kirdi. Minekey, qolına bir japıraq eski shúberek alıp, onı sıpırıp ta tur. Esigine bir quwanıshtıń kireyin dep turganın sezgendey júregi alıp ushıwda. Ernazar awıl keńestiń keńsesinen jańa qayttı. Oylasıp kórsetpe alıp, quwanıp qayttı. Balasınan xat kelgen eken, onı aldı da úyine jetkenshe asıqtı. -Kempirim, balańnan xat keldi, dep dawısladı ol esikke basın suqpay atırıp - Sağıydullajannan. Biybijan quwangannan ne islerin bilmey, awzına da jaqsı sóz túspey qalıp, ģarrının aldında mingirley basladı. - Bárekella, jańa onıń ózi de aytıp edi goy. Yapırmay, qayerge kete goydı eken? Shabazdıń aytqıshın-ay! -Kempirim, sen ne dep tursań? Men balańnan xat keldi dep turman goy? Esitpey qalganıń ba? -Joq, garrım, men bárin de esitip turman. Onı jańağı da aytqanday bolıp edi. -Jańağı degeniń kim? Ózi adam ba? -Adam bolganda qanday? Jańağı-she? Ah, adam-aw. Men ózim ne dep turman? Taslarınıń kemisi joq, bárin de dup-durıs ayttı. -Aytpay bola ma?-dep Óteniyaz esikten söylenip kirdi. Men taslardıń ayt degenin aytaman. Jalgan sóz bizde bolmaydı. Ernazar ogan:-Sen qashannan beri kózi ashıq bola qaldıń, degisi kelip turdı da, biraq ishinen:-Tura-tur, olay bolsa men seni baplayın - dedi. Sen bul ádetti qashannan beri kár etip júrseń? Áwliye bolsań mınadağı jazılgan sózdi ayt. Sağıydullajannın xatın kórip tursań ba? Usındağı jazılģan sózdi ayt, qáne? Óteniyaz albırağan adamday túr kórsetip, bir adım Ernazarģa qarap, keyin shegindi de, onın qulağına sıbırladı: <<<Meniń ata-babamda kózi ashıq joq. Sen meni qiynap bunıń astın qazbalay berme. Bul ózimniń shıģarıp júrgen isim». Ernazar sózdiń tórkinine jańa túsinip kúldi. Al, Óteniyaz sır bermewge tırısıp, dawısın joqarı kóterip: -Sen jańa bir nárse dediń goy. Onı aytıwģa boladı. Azıraq sabır et. Men mákke-júweriden «tas>> islep alayın, dedi. Biybijannıń kózi-bul aytqısh «aytar» degendey bolıp tur. Biraq, bul máhálde eki garrı ne bilgenin ishine túyip, úyge qaray qádem basıp edi. Fronttağı jigitlerden xat-xabar kelse, bir jerge jıynalıp oqiw awılda dástúrge aylandı. Periyza menen Sánem xat oqımağa kiyatır. Ernazardıń úyine jıynalgan «Qızıl nur» shılar Sağıydullanın xatın oqip shiģıp, onıń dáslepki kórsetken erligi hám sıylığı haqqında esitiwden Ernazar ģarrını ján-jaqtan ortaģa alıstı: -Ereke, balańnıń shashıwın ber. Sen búgin kórdiń, kempirdiń jańa bosangan kúni. -Bereyik, dedi Ernazar kempirine qarap. Kempirim túyinshigińdi mında alshı. - Biybijan úsh tawlı arshasın ashtı. Ernazardıń túyinshik dep otırganı ap-awır bir zat bolıp shıqtı. -Xalayıq, meniń tağı bir aytayın degenim, dedi Ernazar qolına uslagan túyinshigin sheship, mal da, jan da ómir ushın jumsalıwı dárkar. Mına oramaldağı kópten berli haq niyetke dep jıynalgan aqsha edi. Kempir, qansha edi? Eliw mıń! Usıģan qosıp, biziń balanıń arbasın da jiberińler. Bári frontqa qárejet bolsın. Úy-ishindegiler: Bárekella, - desti. Bekimbet garrıģa mında bir raxmet aytıp, óziniń bul usınıstı quwatlaytuğının hám járdem qorına bir mındı beretuģının ayttı. -Keshe, dedi ol, Aytennen xat alıp edim. Ja-qında qaytatuģını haqqında jazıptı. -Biziń tamnıń basına mingeni tuwralı jazıp pa? -Jazıptı. Men ilgeride ogan eliw aw seple dep tapsırıp edim. Sol buyrığınızdı orınlayman dep Beke, ólip tústim,-deydi. Janım-aw, dep Ernazar oylanıp qaldı, Biziń tam-nıń basında seplewge turarlıq aw joq edi goy? -Bar shigar dep oylap edim depti xatında. -Jazar, jazar, dep Ernazar kópshilikke qaradı.-Oylarıńdı bólip kettim be? Qánekey, aytajaq sózleriń bolsa qarap qalmań. Eliw miń som jáne bir at arba? Jurt óz ara sıbırlasıp, al birazları ózleriniń pikir-lerin ortaģa salıp, usınıs kirgizdi. -Bul aqshaga awır tank soģatuģın bolsın. Ózin oģada kúshli degendi aytadı. -Komandirdiń ózi minsin. Sol kúnniń ózinde-aq rayonlıq baylanıs bólimi ata-ananıń atınan qısqasha radiogramma qabıllap, oni elimizdiń orayına berip úlgerdi. Bugan pútin «Qızıl nur»shı bolıp quwanıstı.