Posqan El

Ata jurtı Túrkstan, Onda da payan etpedi. Kúni-túni qıynalıp, On eki ayda tapqanı, Qıs azıqqa jetpedi. Kemtar boldı suwları, Ekse egin pitpedi. Jawgershilik kóp boldı, Sansız adam qırılıp, Ǵarǵa jegen ólikke, Jılǵa, saylar top boldı, Zulımǵa dadı jetpedi, Adam óldi qan tógildi, Biygúna gelle kesildi, Aq deneli arıwdıń, Burımları esildi. Qolı jetken shoshtıyıp, Úlgisiz ton pishildi, Saǵıyranıń qanları, Suw ornına tógildi, Ataǵa bala qaramay, Balaǵa ata qaramay, Kiyerine kiyim joq, Jol júriwge jaramay, Jası qaytqan ǵarrılar, Búgilgen beli analar, Kóshken kóshke ere almay, Jolda qaldı birazı, Dalada qaldı kómiwsiz, Qızıl qumdı asalmay, Dármanı ketti ashlıqtan, Ayaǵın qıya basalmay, Perzentleri jıladı, Ólgen ata-anası, Qáwimine qosa almay, Búlginshilik kóp boldı, Qaraqalpaq posqan el, Xorezmge jetiwge, Hámmeleri buwdı bel. Ata jurtı Túrkstan, Ómirlik jaylaw bolmadı, Ǵárip penen qáserge, Jetim menen jesirge, Sayasın hesh bir salmadı. Aldı menen basshısı, Eki iynin jalmadı, Buzıq boldı iyshanı, Ádilsiz boldı qazısı, Gúnasızdan birazdı, Gúnalı dep qıynadı. Eki jaqlap, úsh jaqlap, Kúnniń júzin kórsetpey, Kewilge qayǵı jamadı. Háy aǵalar, aǵalar! Postıq sonda sandalıp, Arqaladıq arbańlap, Aqıret kórdik ólimlik, Isherge suw bolmadı, Kózimizden jawdırap, Ashlıqtan qattıq, qaqpashtay, Qol-ayaqlar saldırap, Qar burqırap qan jawdı, Turmadı hesh bir jadırap, Sonda da bizde kiyim joq, Jalań ayaq, jalań bas, Kiyatırmız qaljırap, Baz birewdiń qolında, Qundaqlawlı balası, Anasınan sút shıqpay, Tamshılaydı kóz jası, Onı kórip óksiydi, Neǵılsın ǵárip anası, Oǵan berer nárse joq, Tek shıraǵım panası, Qazan-tabaq arqalap, Kiyatır bayǵus atası. Way biyshara analar, Way biyshara jas qızlar! Búgilisip belleri, Jası qaytqan ǵarrılar, Taynıp aq tayaǵın, Belleri ábden búgilip, Basalmaydı ayaǵın, Otıradı dem alıp. On-on besi quralıp, Ún qosısıp jılaydı, Qayǵı menen paqırlar, Kóziniń jasın bulaydı, Dalada qaldıq doslar dep, Qoy, qozıday shuwlaydı, Qıyın bolıp halları, Taslap onı kete almay, Keledi qaytıp balları, Birin-biri jetelep, Ónbeydi sirá jolları, Uay paqırlar, analar! Perzentine súyenip, Ári-beri júredi, Onda-daǵı bolmaydı, Onı kórip balları, Qushaqlaydı moynınan, Atası menen anası, Arman-berman sarǵayıp, Dártke ishi janadı, – Xosh bolıńız balam! dep, Zorǵa iyek qaǵadı. Deydi olar aqırında: «Ashılsın balam baxtıńız, Bolmaǵaysız bizlerdey, Xosh bolsın bárhá waqtıńız, Dushpanlardı jeńgeysiz, Sınbaǵay hesh bir saqtıńız», Dep paqırlar aqırın, Janın táslim etedi; Jılap-jılap balları, Basına belgi saladı. Kepinlerge–kepin joq, Orap góne kiyimge, Aparıp oyǵa kómedi, Kómgen menen paqırlar, Kózi qıymay anasın, Taslay almay atasın, Tógedi kózden qan jasın. Jasqa tolıp kózleri, Qun-quw bolıp júzleri, – Anam! – degen sózleri! Óńmenińnen ótedi. Ah jigitler, jigitler, Ah doslarım, doslarım, Onnan da ótip baramız, Kúnnen kúnge tarıqtıq, Gúman boldı jan saqlaw, Qıya shólde shalıqtıq, Balalı hayal kóp edi, Birge shıqqan biz benen, Posqınshılar taǵı kóp, Kiyatırǵan iz benen, Qıyın boldı bárinen, Emiziwli balalarǵa. Shırqıraydı, jılaydı, Onı esitip meniń de, Tóbe shashım juwlaydı, Anası paqır qıymaydı, Ózinen dárman ketse de, Qushaqlaydı taslamay, Anası ólgen kóp balalar, Qundaǵında ińgalap, Jol boyında kóp qaldı, Ǵarǵa, quzǵın semirdi, Jas janlardıń qanına, Quday saya salmadı, Olardıń shıbın janına. Uay paqır, jas jan neteyin, Seni alıp júrerge, Ózimde de dárman joq. Usınıp saǵan bererge, Qolımda sherek nanım joq. Bolǵanda nanım jas janlar, Bermes pe edim sizlerge! Adam bolsań aman-saw, Eritpespedim izlerge, Shıraqlarım saw bolsań, Bolar eń quwat bizlerge, Ońarıńdı gózler eń, Erip tuwrı izlerge, Shıraqlarım ne payda, Jetpedińiz niyetke, Bul sıyaqlı ayrılmas, Keldińiz duwshar miynetke, Jas baslarıń túspedi, Bir ǵana kún ziynetke. Uay jas ǵana janlarım! Shım-shırqaday ullarım! Qızıl gúldey soldıńız. Bul niyetke jete almay, Qula dúzde qaldıńız, Bul dúnyaǵa shıqqanda, Ne kórdińiz shıraǵım? Bir kún oynap kúle almay, Gúldey bolıp solǵanıń, Jaman battı jas janlar, Qula dúzde qalǵanıń. Qaraqlarım ne payda? Kólikli kólik bermedi, Suwlı suwın bermedi, Jılasaq ta udayı, Kózdiń jasın kórmedi. Malı bar – malın bermedi, Qırılsaqta top bolıp, Nege óldi demedi, Shıraqlarım sizlerdiń, Baxtıńızǵa ne boldı? Adamǵa adam qaramay, Ketti bári jónine, Adam emes adamlar, Ǵáripke hesh bir qaramas, Óz malına masayrap, Ash dep halın soramas, Dalada birew ólse de, Óligine qaramas, Miyrimsiz zalım zamanda, Dúnyaǵa shıǵıp shıraǵım, Ne kórip kettik deysizler?! Ah jigitler, jigitler! Ah doslarım, doslarım! Qaysı birin aytayın, Ondaǵı kórgen zorlıqtıń? Úsh kún ótti aradan, Túrkstannan shıqqalı, Sonnan beri sanasam, Toqsan tórt adam ólipti, Jası hám de ǵarrıdan, Nemiz qaldı oylańlar! Toqsan tórt adam keselden, Tóseginde ólgen joq, Áwel bastan elinen, Ońǵılıq penen kelgen joq, Ushıradı qısımǵa, Shıdamadı tutımǵa, Isherge nárse tappadı, Erteli-kesh jutımǵa, Baylardıń posıp kóshiwi, Jeri jetpey kóshken joq. Buyaqqa ketken ashlarǵa, Jer bermestiń hiylesi, Toltırıp kózdi jaslarǵa, Onnan da etpek ólesi. Sonıń ushın ol baylar, Erte kóshti ashlardan, Xorezmniń jerine, Olardıń nesi ketedi, Sawarına sawın bar, Isherine tamaq bar, Kiyerine kiyim bar, Tóserine tósek bar, Jamılarına kórpe bar, Usıları tap-tayın, Olardıń kimnen zarı bar. Oay doslarım, doslarım! Bayǵa bir pul ólgeniń, Qarawıtıp qan jutıp, Kózdiń jasın ishkeniń, Doslarım bir pul olarǵa, Ottay sónip óshkeniń. Mine búgin jigitler, Tórtinshi kún bolıp tur, Túrkstannan shıqqalı, Óldi bir júz qırıq adam, Bulardı kórip men sorlı, Kúymeymen neǵıp otlarǵa. Ádira qalǵan tuwǵan jer, Bolmaǵan soń abadan, Oynap-kúlip jatarǵa, Kiyatırmız minekey, Qay jerlerge baramız, Qáyerden jay tabarmız? Ol taǵı bizge uwayım, Qayǵı jamap qayǵıǵa, Kewil toldı dártlerge, Awır salmaq túsip tur, Biletuǵın mártlerge. Al jigitler men sorlı, Posqan eldiń, ishinde, Qobızımdı qolǵa alıp, Qayǵılı nama shalaman. Nege qapa bolmayın? Mına ólgen jas janlar, Mına ólgen analar, Anaw ólgen atalar, Kózlerin ǵarǵa shoqıydı, Tappaǵan soń panalar. Ińıranbayın men nege, Mınaw xalıq shubırǵan, Bararına jeri joq, Batarına kóli joq, Ataqlı etip bararǵa, Mákanlı jayı, jeri joq. Sonı kórip men sorlı, Quwraǵan quw qobızdıń, Qulaqların burayman, Kewlim dártke tolǵan soń, Qayǵılardı jırlayman. Tuwısqan qaldı dalada, Tuwǵan qaldı dalada, Analar qaldı dalada, Atalar qaldı dalada, Aq sút bergen jan anam, Kelermen qaytıp qasıńa, Irza bol bizdey baxıtsız, Sorlı perzent ulıńa, Bizlerdi jańa tuwǵanda, Usınday bolar deppediń? Asıraǵanda jan ata, Ráhátin kórset dep ediń, Xor bolmasın balalarım... Ata solay dep ediń, Ólmeslikke ashlıqtan, Ozaldan ǵamın jep ediń, Ne payda boldı ol isiń? Negizinen bolmadı, Shayqalıp egin egerge, Sende bir jer bolmadı, Jazıńda qatıq isherge, Sende sawın bolmadı, Kósilip erkin jatarǵa, Sende aq úy bolmadı, Emin erkin isherge, Sende tamaq bolmadı, Jıl on eki ay júrgende, Qabıń dánge tolmadı, Bul kúniń de kóp bolıp, Postırdı bizdi zalımlar, Ósken jerde qoymadı, Sonıń ushın analar! Sonıń ushın atalar! Kóshken kóshke erdińler, Yarım kúnlik jollarǵa, Zordan-zorǵa júrdińler, Onnan sońǵı kúnlerde, Bellerińiz búgilip, Qabırǵańız sógilip, Kózińizdiń jasları, Tas burshaqtay tógilip, Qaldıń qula-dalada. Ǵarǵa menen quzǵınǵa, Qasqır menen shaǵalǵa, Toyǵanınsha jem bolıp, Ah analar, analar! Ah atalar, atalar! Senlerdiń bul qalǵanıń, Ózegimdi órtedi, Júregimdi sındırdı, Bul dúnyaǵa shıqqalı, Esimdi bilip ińgálap, Etegimdi japqalı, Qayǵınıń suwı qandırdı, Túrkstannan shıqqalı, Segiz kún ótti aradan, Óldi úsh júz qırıq adam. Joldıń boyı qurı emes, Qushaqlasqan ólimtik, Kórgende quyqań juwlaydı, Bul dúnyaǵa shıqqanǵa, Pushaymanlar qılasań, Qıltıyıp qurı júrgennen, Ólimge ırza bolasań. Usı dártke shıdamay, Qobızlardı qolǵa alıp, Dalada qalǵan daǵdarıp, Tuwısqanlardı oyǵa alıp, Óksip-óksip jılaysań. Al doslarım, doslarım, Ólgenlerdi qoyayın, Ólgenler sanın aytıwǵa, Tilim jetpes gúrmelip, Basqadan gápti qozǵayın. Qobızımdı qolǵa alıp, Ayıp kórmeńler aǵalar, Sezimniń bolsa qátesi, Keshirersiz qıynalmay, Ketken shıǵar kóp qáte, Aytqan biraz sózimde, Jaslar turdı kózimde, Qayǵı menen sarǵayıp, Qan qalmadı júzimde, Aytqanlarım bolmadı, Kóp dushpan júrdi izimde. Endi mine sóz qılıp, Aytayın degen dástanım. Usı ashlıqta atadan, Hám ayrılıp anadan, Jetim qaldı Minayım, Ayrılmastay qayǵını, Oǵan berdi qudayım, Sol jılı, tap sol jetim, Jetip edi on úshke, Ózi sulıw qız edi, Kórgenniń miyri qanǵanday, Qasları qara qıyılǵan, Awızǵa úrip salǵanday, Jetim edi biyshara, Qayırqomı joq edi. Túrkstannan shıqqan soń, Atası menen anası, Ólip edi bir kúnde, Arba joldıń boyında, Qalıp edi paqırlar, Qızıl qumnıń oyında, Sonnan beri bul qızdı, Qasıma ertip álpeshlep, Ishpesem de óz basım Tapqanımdı berip em. Keynimnen qalmay oldaǵı, Júrer edi aǵalap, Tómen qarap tunjırap, Ata-anasın aytadı. Men de oǵan jılayman, Say súyegim sırqırap. Bazda ol qız biyshara, Tınbaydı jılap shırqırap, Mine búgin jigitler, On kún ótti aradan, Ólim orın alǵalı, Ata jurtı Túrkstan, Biz sorlıdan qalǵalı, Bes kún boldı anıqtan, Qasımdaǵı jetim qız, Maǵan joldas bolǵalı. Al jigitler, qulaq sal! Baslayın mine sózimdi, Túni menen bir tınbay, Astıq talay biyikti. Onnan da beter qızdırıp, Ishtegi dárt-kúyikti, Tań saz berip atqanda, Bir bay kóshke ilestik, Otır eken dem alıp, Túsirip barlıq júklerin, Qursaqların qampaytıp, Qáhárlengen túklerin, Onnan da beter uzaytıp, Jetim qızdı jetelep, Nan berer degen úmitim, Onnan basqa oyım joq, Boladı degen bunday is. Bul bir asqan bay eken, Tórt túligi say eken, Bıdım-bıdım bet-awzı, Bir balası bar eken. Otır eken tórinde, Tamaq iship tamsanıp, Ózi baydıń balası, Erke eken eneǵar. Moynın sozdı, umtıldı, Qasımdaǵı jetimge, Qaradı da jutındı. Sol waqları bizler de, Keynimizge shegindik, Qaytayıq dep keyinge, Shatpaqlanǵan zatlardı, Qaǵıp saldıq iyinge, Keteyin dep atqanda, Uslap aldı shalǵaydan, Jańaǵı baydıń balası, Ózi bay bolǵannan soń, Jetti bizge shaması, Maǵan ayttı jekirip, Toyǵannan soń tamaqqa, Qayta-qayta kekirip: «Qasındaǵı jas qızdı, Qayda alıp barasań? Qáyerlerge aparıp, Onı malǵa satasań? Maǵan ber mına qızıńdı? Hayallıqqa alaman, Jaman bolsa negizi, Qoy keynine salaman, Aytqanımdı qılmasa, Qarqıratıp shalaman, Qáne sóyle jolawshı! Bereseń be bul qızdı? Qanday juwap aytasań?» – Degen waqta men de ayttım: – «Jetim edi shıraǵım, Ǵárip edi bul nashar, Ata-anası jolda ólip, Halı qıyın bolǵan soń, Ertip edim izime, Qondırmayın dep ǵarǵanı Ushıǵaday júzine, Oylap edim shıraǵım», – Dep aytsam da zarımdı, Tıńlamadı esersoq, Juwırıp keldi qasıma, Salıp ketti basıma, Qaramadı men sordıń, Kózden aqqan jasıma. Qolımdaǵı jetimdi, Zorlıq penen alıwǵa, Umtılıstı antalap, Hámmeleri umtıldı, Aytayın desem arzımdı, Tórde otırǵan bayı da, Ol da kelip qasıma, Tayaq urdı ayamay, Ózim bolsa ash adam. Ayqasıwǵa jaramay, Ári-beri jıladım, Kózdiń jasın buladım, Bermeymen dep jetimdi, Uzınıma quladım, Taǵı tiydi bir tayaq, Kózim tındı tunjırap, Esim awdı sol máhál, Qol-ayaǵım qaltırap, Jetim ketti qolımnan, Aǵa degen dawısı, Qulaǵımdı jarıp, shırqırap, Hár qaysısı urǵan soń, Awdı esim tayaqqa, Neǵıp kúshim jetedi, Sol sekilli sayaqqa, Qolımnan ketken jetimniń, – «Óldim!» degen dawısı, Zorǵa keldi qulaqqa, Ári-beri júriwge, Kelmese de hallarım, Tırbańlayman soyaqqa, Turalmayman ornımnan, Zireklep qan aǵadı, Tınbay ǵana murnımnan. Qolımnan ketken jetimge, Barıwǵa halım jetpedi, Hálsiregen ayaǵım, Túrgeleyin desem de, Aytqanımdı etpedi. Taǵı da awdı eslerim, Barlıq ǵana denemnen, Sap bolǵanday kúshlerim, Sol jetimniń zarına, Jandı ottay ishlerim, Qayǵı menen qapadan, Qayrıldı meniń tislerim. Kúni menen taǵı da, Ońbaǵan soń ómirde, Etken hadal islerim, Duwrı keldi bularǵa, Keshegi kórgen túslerim. Awır jara ulǵayıp, Awdı endi eslerim, Azap boldı udayı, Kórgen mına kúnlerim, Way jigitler, jigitler! Ah doslarım, doslarım! Bir waqları bolǵanda, Kózimdi ashıp qarasam, Bayaǵı jerde nárse joq, Kóshipti bay qalmastan. Ólimdar bolǵan men sorǵa, Ráhimin salmastan, Ketken eken zulımlar. Jetim qızdı shırlatıp, Kózdi salıp qarasam, Eki adam otır basımda, Onnan basqa bir jan joq, Qıbırlaǵan qasımda, Bul otırǵan kim desem, Talasıp emshek emisken, Tay-qulınday tebisken, Belǵanama quwatım, Eki birdey qanatım, Meni taslap kete almay, Qalǵan eken kóshlerden. Basımdı olar sıypalap, Awzıma suw tamızdı, Jatqanımdı qayǵılap, Kózinen jaslar aǵızdı. Ayttım sonda olarǵa: – «Meniń ushın jılamań, Kózdiń jasın bulamań, Táwekel etip hár iske, Márt bolıńlar qaytpastay, – Qarsı kelgen jawlardan, Attıń basın tartpastay», – Dep olarǵa sóyerde, Násiyat berdim ástelep, Bilgenimdi kóp ayttım, Sóz marjanın kestelep, Olardaǵı bul sózge, Qayta-qayta quwandı: Aytqanıń ras, aǵa, – dep, Jılaǵannan jubandı. Tez júreyik tursań, – dep, Awzıma suw tamızdı. Esimdi jıydım sonnan soń, Ornımnan zorǵa túrgeldim. Asıldım da olarǵa, Keyinine men tez erdim, Tún kesh eken ol waqta, Juldızlar tur jımınlap, Qara bulttıń qasında, Ay tur taǵı qarayıp, Úrkerlerdiń tusında, Dawıl esip taǵı tur, Saratannıń jazında, Kiyatırmız biz sonda, Úshew bolıp jol menen, Arqalanıp jay júrip, Eki birdey bawırım, Betime meniń qaraydı: – Saw bolǵaysań aǵa, – dep, Hal-jayımdı soraydı. Ózleri jemey beredi, – Bir tislem nan qaldı, – dep, Hállenemen mendaǵı, Emin-erkin onı jep, Shıqpas janǵa jigitler, Boladı eken hár is sep, Qasımdaǵı quwatım, Eki birdey qanatım, – Dem alayıq, aǵa, – dep, Tasa jerge otırdı, Adım atıp júrerge, – Halı qalmay boldırdı, Ashlıq qursın, arsız jaw, Qızıl júzdi soldırdı, Qayǵı menen qapalar, Jas júregin taldırdı, Men de otırman qasında, Eki birdey jaslardıń, Qarawıl bop basında. Bólenip turdı kóp dártke, Aqqan kózdiń jasında, Erinleri qıbırlap, Qasların zorǵa qaǵadı, Girewlenip kózleri, Shaqmaqtıń otın jaǵadı. Aǵa degen dawısı, Zordan-zorǵa shıǵadı, Miyleri jaman aylanıp, Ókpe awzına tıǵadı, Jas júregi háwlirip, Shalqasına jıǵadı. Qattı esken ol samal, Betlerinen qaǵadı, Úrgin úrip shań shıǵıp, Aqırzaman boladı. Hawadaǵı qara bult, Dúnyanıń júzin sholadı, Jımıńlasqan juldızlar, Jerge qarap sırqadı. Bul sırıqqan juldızday, Jas janlardıń óshkeni, Qayǵı menen qan jutıp, Aqıretke kóshkeni, Qaqlıǵısqan qara bult, Ólimniń suwın ishkeni, Burshaq penen jawınlar, Esken qattı dawıllar, Jılay-jılay muńlınıń, Qorlıqta kúni keshkeni. Ah doslarım, doslarım, Sholpan juldız batqanda, Túngi quslar oyanıp, Japalaqlar jatqanda, Tań da attı sarǵayıp, Qızıl-jasıl dolanıp, Kún shıqpadı uyadan, Almaday bolıp qızarıp, Kórinedi qıyadan, Ol nege qızıl bolmasın? Ol nege shıqpay turmasın? Qan tógilip atqanda, Jazıqsızdan janlardı, Ǵarǵa shoqıp jatqanda, Adamnıń uslap balasın, Mal ornına satqanda, Miyrimsizdiń qolları, Qızıl qanǵa batqanda, Kún shıǵıp, nege ay tuwsın? Ay tuwıp, nege kún shıqsın? Hal dármanım joq bolıp, Jılǵa saylar kóp bolıp, Qızıl gúller solǵanda, Ah jigitler, jigitler! Tań atıp, kún shıqqanda, Qasımdaǵı quwatım! Eki birdey qanatım, Turmaqshı boldı ornınan, Sol waqları aǵalar, Keyinimizden tap boldı, Birge shıqqan joldaslar, Qurbı menen qurdaslar. Olar kórip bizlerdi, Qushaqlasıp jıladı, Shıday almay birazı, Boyın taslap quladı, Dármanı ketip birazı, Aq terektey suladı, Bawırlarım jıynalıp, Kóziniń jasın buladı. Qasımdaǵı ashtan-ash, – Talıp jatqan ekewge, Taraqtaydan nan berdi, Qolına olar tiyiwden, Qatıp qalǵan nanlardı, Qıtırlatıp kemirdi. Maǵan da berdi az ǵana. Bir ustaqan, bir tal et, Men de onı jep aldım, Jep bolǵan soń bulardı, Quwat endi boyıma, Ońaldım dep oyladım, Quwanıshım sıymay qoynıma, Tikke turdım ornımnan, Isenip óz halıma, Kóz jiberip qarasam, Eki birdey joldasım, Ash ózekke túsipti, Jańaǵılardı jegen soń Ne bolǵanın bilmepti, Esi awıp talıptı, Basların zorǵa shayqaydı, Kirpigin zorǵa qaǵadı. Hámme doslar jıynalıp, Biri qalmay qıynalıp, Suw tamızdı awzına, Súyep atır basların: – Jazıl bawrım, jas jan», – dep, Jawdır qara kózinen, Aǵızadı jasların. Bir waqları bolǵanda, Esin jıydı ekewi, Shıqpay qaldı janları, Tamaq bolıp tirewi, Burınǵısınan ózgerdi, Kózlerimniń girewi, Sóylewge tili gúrmeldi. Amanlastı keyninen, Kelgen hasıl doslar menen, Qushaqlasıp qaytadan, Betlerinen súyisip, Tentireklep turdılar, Bir tislem nan jegen soń, Ólmeske jetti qolları, Aǵayin jetip keyininen, Ashıldı sarras jolları, Apa, aǵa dep baqırıp, Quwanıstı balları. Sol otırǵan jerlerde, Dem aldıq taǵı azǵana, Bar tamaqtı bólip jep, Bazar qılıp barına, Jeteklesip sóyerden, Tústik taǵı jollarǵa, Qasıq, shómish, tabaqtı, Mıqlı uslap qollarǵa, Bir-birewge hal bolıp, Qay bir qumnan óte almay, Mańlaydan tóktik terlerdi, Arqalanıp umtılıp, Jıynadıq barlıq kúshlerdi. Ortamızda bir eshek, Kórpe-tósek artıwlı, Bári góne olardıń, Jańası joq jartıwlı, Ortaǵa bala mingizip, Eshegimiz júk artqan, Ol da arıq ólesi, Qıstan azıp shıqtılar, Panalap ot jep turarǵa, Bolmaǵan soń tólesi, Qara kózim jawdırap, Bayaǵı jerden shıqqannan, Úsh kún ótti aradan. Sonnan beri doslarım, Tawıstıq barlıq awqattı. Endi jaman tarıqtıq, Óler boldıq ashlıqtan. Kesirtke menen tasbaqa Uslatpadı jew ushın, Tasbaqa menen hákkeler, Qolımızǵa túspedi, «Ashtıń awı júrmeydi», Degendey-aq doslarım, Aǵashtan basqa nárse joq, Onı jewge tamsanıp, Tańlayǵa tatır nárse joq, Kemiremiz aǵashtıń, Qıya shıqqan tamırın, Ol da ashshı uw eken. Shıǵaramız qamırın, Seksewildiń jasları, Boladı eken záhár uw. Shóplerdi jep, ashshıdan Isti bet hám awzımız. Tamaqlarımız gúp bolıp, Qarlıqtı jáne dawsımız, Ólerge múmkin kún boldı, Ol ashlıqta bir keshte, Ortadaǵı eshekti, Otını mol jerlerge, Jetkennen son jaqsılap Soydıq onı pushtarlap, Úytpe qıldı hámmesin, Zaya etpey birisin, Bir jańqadan bólistik, Pisirdik otqa terisin, Taǵı toydıq etine, Qalǵanların bólisip, Saldıq tulıp, qaltaǵa, Eshektiń júgi bizlerge, Dóhmet boldı taǵı da, Gópe kórpe, shapandı, Tırmısh alıp arqalap, Aradan eki kún ótkende Quladıq bir teńizge. «Ayırshanıń» ústinen, Túsiw menen bul izge, Qonıs bastıq sol jerge Az ǵana kún mákanlap, Shalshıq suwlar bar eken, Onda balıq mol eken, «Muńaytpas» degen atawǵa, Qonıs bastıq sol jerge, Onıń batıs jaǵında, «Terbenbes» degen bar eken, Ol da biyik qum eken, Eki jaǵı qamıslıq Shıbını da mol eken. Jatqarmaydı túni menen, Endi qaza toqıdıq, Uslayıq dep balıqtı, Adam boyı jerlerge, Aparıp saldıq qazanı, Balıq tústi qazaǵa, Qarnımız toyıp balıqqa, Ashlıqlardan qutılıp, Shıqtıq az kún jarıqqa, Jaz kúnleri edi bul, Jalańash-jalpı elewsiz Júre berdik ep penen, Qaza salıp shalshıqqa, Jumıs qılıp kóp penen, Jazlar ótip bir kúni, Qılıshın súyrep qıs keldi. Qara bultlar tirkelip, Ushqın qarlar burqırap, Jaz jaylaǵan úyrekler, Jayıqqa ushtı shırqırap, Toqpaqtay esti qattı jel, Jaman boldı shaqıldap, Endi bizge kiyim joq, Kiyinip aw salıwǵa, Jaman da bolsa etik joq, Ayaqqa endi tartarǵa, Qamıstan basqa nárse joq, Túnde salıp jatarǵa, Topıraqtan basqa tósek joq, Tamaq ushın tatarǵa, Kóz jiberseń nárse joq, Bala-shaǵa taǵı da, Bayaǵıday shuwlastı. Qıs jaman keldi taǵı da, Dártler dártke ulastı, Endi biz ne qılarmız? Qayaqtan tamaq tabarmız? Ah doslarım, doslarım! Ólmewge sebep tabıldı, Qarabaraq mol eken, Kebirge pitken qalıp bos, Tabalmasań tamaqtı, Isherlik as sol eken. Basındaǵı dánesin, Zaya qılmay qaǵamız, Qaǵıp alıp hámmesin, Kún shuwaqqa jayamız, Kepkennen soń dánesin Túyerge bizde keli joq, Digirmanlar taǵı joq, Uwqalaymız qol menen, Qawıldırıǵın quyamız, Sharlap alǵan tazasın, Záhárden ashshı birazı, Ishimizdi jandırdı. Ish awırıwdan adamlar, Burınǵıdan da kóp óldi. Dártke dawa bolmadı, Ashshı iship ish tırıstı, Onnan sońǵı bir talap, Atshoqay boldı qazbaǵa, Bul da bolsa ádira, Izǵar jerge shıqqan soń, Qatıp qalǵan tas bolıp. Alınbaydı juwıqta, Izley almaysań boy jazıp, Qaqaman qattı suwıqta, Barsaq ta izlep at shoqay, Geyde tapsaq, geyde joq, Qazarǵa túbin belde joq. Sonıń ushın atshoqay, Alınbaydı tartsań da, Jerleri toń bolǵan soń, Ónbeydi ol juwıqta, Ah doslarım, doslarım! Ah jigitler, jigitler! On qos boldıq jıynalıp, Posıp kelgen posqınshı, Arasınan solardıń, Kúnde úshew óledi, Qıs ótpey-aq qasımız, – Qoyımshılıq boldı bir talay, Birme-birge kelgende, Biz búyerge kelgende, Úsh júzden aslam jan edi. Óle-óle olardan, Qaldı bir júz elli adam. Olardıń da júrerlik, Denleri de saw emes, Kimi jótel, kimi awırıw, Kimlerin suwıq qaǵıptı, Kimleri isken ashlıqtan, Qarawıtqan júzleri, Shıqpay júrgen janı bar, Jawdıraydı kózleri, Zordan-zorǵa shıǵadı, Hár bir aytqan sózleri. Ińıranadı birazı, Kóp qayralıp tisleri. Ah doslarım, doslarım! Bul qıs ótti usılay, Kimler ólip dalada, Kimler ólip salada, Qazası jetken bendeler, – Kúnde de óldi, túnde óldi, Qalǵanımız jetistik, Keler jılǵı jazlarǵa. Qıstaǵı qalǵan qazanı, Ońlastırdıq taǵı da, Bir kúnleri dúzetip, Aparıp saldıq shalshıqqa, Qalıń muz keter-ketpesten, Sheshinip tústik suwlarǵa, Denemiz qaq-qaq jarıldı,. Tabanımız ayrıldı, Salǵanda ol qazaǵa, Tileymiz tilek hámmemiz, Jaz shıqqan soń, qıs ótip, Hámmemiz de quwandıq. Balıǵı mol túskey dep, Qumalaqtan pal ashtıq: Bir palshı balıq joq deydi, Balıq joq degen palshını, Jep qoyǵımız keledi. Balıq mol degen palshını, Qushaqlaǵımız keledi. Tartıs boldı kúni menen Ne túser eken erteń dep, Uyqılamay shıqtıq túni menen, Túni menen uyqı joq, Alıs jerge bayraqqa, At jibergen kisidey, Jatırmız sonda oylanıp, Ullı qayǵı túskendey, Ala gewgim waqıtta, Alańlap turdıq hámmemiz, Balıq kóp degen oy menen Solay boldı dámemiz, Mardandı salıp iyinge, Júrip jettik hámmemiz. Qaza salǵan jerlerge, Qol ayaǵımız qaltırap, Azańǵı túsken aq qıraw, Isiredi ayaqtı, Izǵırıp esken jelleri, Qızartadı qulaqtı. Qolǵa alǵan shıjım jip, Taldıradı barmaqtı, Qara suwıq qayqayıp, Saladı bizge salmaqtı, Barsaq kóldiń jaǵası, Qaymaqlasıp qatıptı, Salǵan biziń qazamız. Kórinip tur uzaqtan, Baralmay turmız jaǵada. Suwıq degen azaptan, Aytıstıq turıp jaǵada. «Ya óleyik, qalayıq, Jaǵada búshtip turǵannan, Qazaǵa taman barayıq. Qazada bolsa bir nárse Bekkem uslap alayıq. Alıp shıǵıp jaǵaǵa, Aq mardanǵa salayıq, Aparıp úyge aman-saw, Qazanlarǵa asayıq. Ot jaǵıp tezden pisirip, Sorpasına toyayıq! Ah jigitler, jigitler! Bul , turǵandı qoyayıq! – Dep hámmemiz ǵalaba, Kiyimlerdi tasladıq, Qaza salǵan jerlerge, Irkilmey jol basladıq, Bardıq qaza qasına, Hámmemiz de entelep, Qıyaq muzdı qaq jarıp, Bir birimizdi jetelep, Tayaq alıp qollarǵa, Qıysıq joldı tótelep. Barıp kórsek qazaǵa, Aq shabaq penen aq sazan Sıyǵanınsha tolıptı, Quwanǵannan hámmemiz, Dawıslap ta jiberdik, Hár balıqtı bir uslap, Saǵaǵına qol ótkerdik. Ala, ala balıǵın, Tap túbine jetirdik, Mardanǵa salıp shıǵardıq, Bayaǵı turǵan jaǵaǵa, Áyne sáske waqtında, – Qazanı qarap biz boldıq, Ishinde qoymay bir shabaq, Qadaların suwırıp, Mardanlardı toltırıp, Jaǵaǵa qarap juwırdıq. Sanap kórsek balıqtı, Toqsan biri túsipti, Irisi hám maydası. Shóbiresi bolsa da, Kópti bizge paydası. Em edi bizge ol kúnde, «Sasıq kóldiń» tortası, Sonıń ushın, biz onıń, Shılımın da jalaymız, Arqaladıq qaldırmay, Balıqlardıń barlıǵın. Umıttı sonda jigitler, Bul dúnyanıń tarlıǵın. Arqalaw menen awılǵa, Alıp keldik kún bata, Otır eken jol qarap, Qatın menen balalar da, Awǵa balıq túspese, Qıyın dep bul hallar da, Kórgende bizdi quwanıp, Aldımızǵa juwırdı. Balıqtı kórip paqırlar, Quwanǵannan jıladı, Aǵajanlap kimisi, Shabaqlardı usladı. Aldıq bólip balıqtı. Qara kewildi xoshladıq, Balıqlardıń hámmesin, Úyme-úyge teń bóldik. Birine qılap qılmastan, Hár úyge keldi bes sazan, Bir sazannıń ózine, Qaynaydı tolıp bir qazan. Az bolsa da kóp kórip, Sorpa ishtik, toyıqdıq, Qarınımız qampayıp, Tınısh uyqılawǵa qaradıq, Urtlarımız tompayıp, Qoslarda jattıq shalqayıp. Mázi-mayram biz boldıq, Toqshılıqlar ulǵayıp, Birigip hámme oynadıq, Azanda usı toyǵanǵa, Búlbil bolıp sayradıq! Ah jigitler, jigitler! Júktiń kórki arshadı, Túyeniń kórki narshadı, – Baydıń kórki mal menen, Qundız tutqan parshadı, Adamnıń kórki kiyimdi, Ásirese ishimdi, Isherge tamaq bolmasa, Kiyimińdi satasań, Toq bolsa seniń tamaǵıń, Jaqsı kiyim tabasań! Mine kóriń jigitler, Keshe kóship kelgende, Kúni keshe júrgende, Qanday edik ashlıqtan, Qazaǵa balıq túskeli, Qanday boldıq abadan, Bir kún jutar tamaqqa, Qanshelli biz más boldıq, Janı bar jigit jatar ma, Degendey-aq doslarım, Erte turıp taǵı da, Arqaǵa qaray jol shektik, Hámmemiz barıp kóllerge, Keshegiden jıllı kún, Qatpaǵan eken qara suw, Qarqıldasıp shaǵala, Ushqan eken appaq quw, Bardıqtaǵı jaǵaǵa, Tasladıq gúllán kiyimdi, Mardan alıp bardańlap, Áste barıp ardańlap, Jettik qaza janına, Qazanı barıp qarasaq, Keshegiden bes beter, Qazaǵa balıq tolıptı, Quwanıp taǵı hámmemiz, Qanamızǵa sıymadıq. Saldıq jeken mardanǵa, Balıǵı kóp bolǵan soń, Qalmadı ishte árman da. Usılay bolıp jigitler, Qarın toydı anıqlap... Qamıs qostan qutıldıq. Iq, pana esken shıptadan, – Qup-quw úyden qutıldıq, Shapan kiydik anıqlap. Al jigitler, jigitler, Qonıs basqan jerimiz, «Múńaytpas» degen atawdı, – Belgili mákan ettik biz. Al jigitler, jigitler, Endi ólimnen qutıldıq, Jaynap-jasnap xalıq boldıq. Aq dáryanıń boyınan, Shalshıq suwlı oyınan, Jeken ordıq jazında, Jaqsı shıpta toqıwǵa, Jazı menen jekendi, Tınbastan ordıq oraqlap Shıptalardı toqıdıq. Shılımtal esip qatınlar, Shıptaların juwırdı, Usılay bolıp jigitler, Qoslardıń ishin jaqsılap, Awıl boldıq, xalıq boldıq. Eshki aldıq sawınǵa, Ketpen urdıq qawınǵa, Usılay kún keshirdik... * * * Al, jigitler, jigitler, Taǵı bir sózdi baslayın, Qulaq salıp tıńlańlar, Keshegi ótken kúnimnen, Bir tolǵawdı baslayın, Qobızımdı qolǵa alıp, Taǵı nama tolǵayın, Qolımnan ketken ol nashar, Kúyik boldı ármanlı, Oyımnan shıqpay kún-túni, Uyqımdı shayday ashadı, Ol kózimniń aldında, Elesleydi turadı, «Aǵa» degen dawısı, «Ana» degen sózleri, «Ata» degen sózleri, Jawdıraǵan kózleri, Oyımnan shıqpay baradı. Oylayman da jılayman, Kózimniń jasın bulayman, Shıday almay dártine, Uzınıma qulayman. «Qaraǵım-aw qayda», – dep, Barmaǵımdı shaynayman, Izlegim kelip sol qızdı, Hár nárseni oylayman, Doslarım menen oylastım, Birazları menen sóylestim, Birazı ayttı olardıń: – Ol qız ushın hálek bop, Nesine onıń barasań? Oylawımsha, ol nashar, Aman emes báleden, Bay qolına túsken soń, Jılay-jılay biyshara, Qayǵıda ólip ketkendi. Usılay bolıp biyshara, Jerine anıq jetkendi, Jaslıǵına qaramay. Qabırǵasın sókkendi, Qádirsiz qılıp paqırdıń, Júregine tepkendi, Jaramas jumısına, Qızıl qanın tókkendi. Aman emes ol qızıń, Izleme, jora, hálek bop, Eńbegiń kúyer qıyada, Qalarsań sóytip dalada, Ólerseń kewip salada, Izleme, jora, ol qızdı, – Dep birewi aytadı, Bunıń aytqan sózleri, Unamadı, jaqpadı. Qolımnan ketken jetim qız, Yadımnan sirá shıqpadı, Ekinshi dostım ol ayttı, Azǵana emes kóp ayttı: – Izleseń, jora, óziń bil, Qoldan ketken jetim qız, Mánisin bilseń qızıl gúl, Zamanı kelse paqırdıń, Sayrap turǵan jas búlbil, Sorastır, jora sorastır Tiri bolsa, biyshara, Irza bolar ózińe, Miyri qanar paqırdıń, Aytqan arnap sózińe, Qayǵıda júrseń, bilemen, Sebebi, jora, sol qızdıń Qan juwırar júzińe, Qalǵannan soń ol qızıń, Zalım baydıń qolında, Taqatıń sirá bolmadı, Jalǵızban deme, jorajan, Ereyin men izińe. – Qıdırayıq ekewimiz, Qoldan ketken jetimdi, Tiri bolsa tirisin, Óli bolsa ólisin, Kózimiz benen kóreyik. Ólgen bolsa ol paqır, Haqqına duwa eteyik, Ekewlep izlep, jorajan, Qızdıń turǵan jerine, Sarras júrip keteyik. Asqar tawlar kelse de, Ushan teńiz kelse de, Irkilmesten óteyik. Xabarın bilsek ol qızdıń, Sharshamayıq uzaq dep, Janıp turǵan ot bolsa, Tayınbayıq dozaq dep. Tiri kórsek paqırdı, Eńbektiń shın qaytqanı, Orınlanǵanı qaldıqsız, Bayaǵıda aytqanı, Tiri bolsa, biyshara, Irza bolar bizlerge, Irzaman dep ózi aytar Izlep kelgen bizlerge, Keteyik, jora, keteyik, Qonsaqtaǵı dúzlerge, – Dep aytqanda dostımnıń, Qushaqladım moynınan, Miyrim qandı esitip, Oylaǵan onıń oyınan, Aylandım dep aqılıńnan, Taǵı súydim awzınan. Aytqanıń ıras, jan dostım, Bereket tap sol ushın, Eter bolsańız xızmet, Bir ǵana emes, jorajan, Júz mártebe rahámet, Qayıl qılıp jetimdi, Tiygizseń maǵan dáremat, Dostım mıń-mıń rahámet, – Dedimdaǵı dostıma, Endi anıq isendim, Wádelestik ekewimiz, Keter kúndi belgilep, Júrer boldıq, tótelep Taǵı qayta oylastıq, Az ǵana emes kóbirek, Bir neshe kúnler keńestik, Etiklerdi jamadıq, Azıqlardı taqladıq, Bas qosqan doslarım Eki sazan qaqladıq, Oǵan shıbın qondırmay Qádirli etip saqladıq, Bar nárseni az kúnde, Taqlastırıp bolǵan soń, Kólge salǵan qazanı, Keyinde bala-shaǵanı, Qalǵanlarǵa tapsırdıq, – Aman bolsaq kelermiz, Tez arada aynalıp, Izlep júrmeń bizlerdi, Kelmey kalsaq qıynalıp, Dep olarǵa kóp aytıp, Keterimizdi bilgen soń, Moynımızdan qushaqlap, Alǵan sáwdik yarımız. Qushaqlaydı, aǵalar, Ulımız benen qızımız, Dawısına olardıń Jasqa toldı-aw kózimiz. Kete almadıq sol kúni, Awıl menen xoshlasıp, Erteńine azanda, Tústik ullı saparǵa, Heshkim irkinish etpedi, Jazımsız jerge toqtarǵa, Úyrenshikli men sorlı, Qobızımdı taslamay, Alıp júrdim arqalap, Qasımdaǵı joldasım, Arqaladı azıqtı, Jetim ushın ekewimiz, Kórdik bunday jazıqtı. Ara-tura ekewimiz, Úndi qosıp maydanda, Aytamız muńlı qosıqtı. Arman jolǵa shıqqan soń, Qushaqlasıp qaytadan, Bekkemledik doslıqtı, Aramızdan arazlıq, Joq qıldıq taǵı qaslıqtı. Jol tarttıq endi ekewimiz, Uzaq qıya shóllerge, Názerimiz túspedi, Jaltıraǵan kóllerge, Jete almadıq juwıqta, Ataǵı shıqqan ellerge. Ushqan qus bizge eristi, Sol júriste bizlerge, Shańqay túste qısınıp, Ter tógildi kózlerge, Sol dalada ekewimiz, Kelemiz mına sózlerge: – Kúlki bolmay dushpanǵa, Tapqaymız ol jetimdi, Ishimiz tolmay pushpanǵa, Jetkeymiz onıń jerine, Kórsek onı kóz benen, Ármanımız sirá joq, Júrgenin kórsek aman-saw, Bolar edi kewil toq, Dep ekewimiz sol jerde, Kóp nalıslar etemiz, Qıyır-qıyır shóllerden, Qıynalıp ótip kelemiz. Uzaq-uzaq jollardan, Udayı júrip kelemiz, Qanat kúygen ıssıda, Janıp taǵı kúyemiz, Qolımızda bar kishkentay, Awızı jabıq suwqabaq, Bizler elden shıqqanda, Toltırıp edik onı da, Sonıń menen házir de, Eplestirip ep penen, Jibitemiz tańlaydı, Bir jutım ǵana suwlarǵa, Iship miyir qanbadı, Bir jutqan suw ıssıda, Hesh dáremet bolmaydı, Sondadaǵı kún ushın, Birden iship qoymadıq, Sonıń ushın saqlanıp, Qaqpashqa bir toymadıq. Toya jesek qaqpashtı, Tańlay jaman kebedi, Sol ıssıda terlerimiz, Sırtqa qarap tebedi, Shól ústine shól bolıp, Alartadı kózińdi, Qubartadı júzińdi, Suw da jaman ashlıqtan, Ashlıq jaman suwıńnan, Ekewi de joq bolsa, Ketedi quwat boyıńnan. Endi bizler oy taptıq, Kúndiz uyıqlap jatamız, Kún batar waqta turamız, Salqın menen sáwirlep, Ayawsız ayaq basamız, Salqın menen jol júrdik, Az ǵana emes mol júrdik, Qarańǵılar bolsa da, Adaspay jol tabamız, Qabaqqa quyǵan az-kem suw, Úshinshi kúnde tawıstıq, Qaqpashımız molshılıq, Jewge onı qorqamız, Sonıń ushın jol júrip, Ash ta bolıp baramız, Ózlerimizdiń kúshinen, Bir janqadan qaqpashtı, Tańlayımızǵa basamız, Toydırıp bolıp tamaqtı, Alǵa qádem basamız. Tórt kún boldı biz elden, Sapar tartıp shıqqalı, Sonnan berli jigitler, Suw qarasın kórmedik, Miyrimiz qanıp ház etip, Bir urtlam suw ishpedik, Bunday qıyın shóllerde, Endi ábden shólledik. Tań saz berip atqanda, Kórindi bizge jarqırap, Ámiwdárya suwları, Qara tawǵa jaqınlap, Jettik Xoja kóline, Sonda, kórdik suwdı biz, Endi óldik degende. Qasına suwdıń kelgen soń, Bayaǵıday quwandıq, Túnge deyin dem alıp, Artıqsha suwǵa shomıldıq, Tústen keyin keshletip, Taǵı joldı baspaǵa, Kóterdik biz kewildi, Dáryaday bolıp taspaǵa, Qolaylandıq sol waqta, Qaratawdan aspaǵa, Sol waqları bolǵanda, Kún de batıp baratır, Namazlıger waq etip, Namazsham jaqın kiyatır, Suwǵa toydıq qaytadan, Qabaǵımızdı qol alıp, Toltırdıq suwǵa jańadan, Qutıldıq sonda quwanıp, Shól degen jazadan. Márdana bolıp márdańlap, Toyıp aldıq qaqpashqa, Qolǵa alıp tayaqtı, Qıyalap basıp ayaqtı, Órmeledik basına, Qara tawday tawlardıń, Qasqarayǵan máhálde, Shıqtıq onıq ústine, Ayaq soqpaq jol menen, Tunde júrip kelemiz, Adır-budır kók taslar, Ayaǵımızdı qaǵadı, Taslar qaqqan jerinen, Qızıl qanlar aǵadı, Ayaqqa kiygen góne etik, Tabanı tústi tas qaǵıp, Jalbıradı ultanı, Qasımdaǵı ol jigit, Jigitlerdiń sultanı, Sheship aldı etigin, Jalań ayaq boldı da, Arqasına arqalap, Aldıma tústi ardaqlap, Men de sheship etikti, Arqaladım tırmıshlap, Ayaǵımdı sonda tas, Kiyatır bárhá jırǵıshlap, Nebir taslar batadı, Tabanımızdı ayǵıshlap. Sol máháller bolǵanda, Úrkerdiń shıqtı juldızı, Jımıńlasıp hámmesi, Kórindi hawa qundızı, Jaqtı tústi azǵana, Turǵanday-aq húr qızı, Bir úńgirge túskende, Arqa jaqtan aqırǵan, Tınbay bárhá ulıǵan, Jaman sesler esitildi, Qulaqtı túrip tıńlasaq, Shınnan qasqır ekeni, Sol waqıtları bilindi, Burınnan málim bizlerge, Tawdıń jaman qasqırı, Adamnan basqanı jemeydi, Ursańdaǵı porsıqtay, Tayaqlarıń ótpeydi, Bolmasa qolda mıltıǵıń, Oǵan dadıń jetpeydi, Sonıń ushın, jigitler, Jaman qorqıp alaqlap, Dárman ketti boylardan, Qol-ayaqlar sawdırap, Jıǵılamız hár waqıt, Qara tastı qushaqlap, Kózimizden jas aqtı, Jańbır qusap burshaqlap, Baratırmız juwırıp, Bir quwısqa jetkenshe, Janımız qalmay asıǵıp, Jan-jaǵımızǵa qarańlap, Bir quwısqa jetkende, Basqa pana etkende, Kele qaldı úsh qasqır, Qutırǵanday jalańlap, Bizlerdi kórip qasqırlar. Shońqayısıp ulıdı, Onnan basqa sol waqıt, Onlaǵan qasqır jıyıldı, Jıyılıp alıp hámmesi, Tawdıń ústin tırnadı, Domalaǵan taslardı, Tabanına jıynadı, Shashtı sóytip hár jaqtan, Janımızdı qıynadı. Sol waqları qasqırlar, Jaqınladı qasımızǵa, Atqan oqtay hárbir tas, Keledi tiyip basımızǵa, Jeytuǵın boldı qasqırlar, Ráhim etpey ol surlar, Kózden aqqan jasımızǵa, Bizler de qarap qalmadıq, Qarastırıp qasımızdı, Oń qolımızǵa tas aldıq, Pana qılıp oy-jardı, Burınǵı jerden taysaldıq, Qolımızdaǵı tas penen, Urdıq gózlep qasqırdı, Ilaqtırǵan tasımız, Heshbir zaya bolmadı, Barıp tiydi qasqırǵa, Ájel oq bolıp jabıstı, Qamaǵan qarabasqırǵa, Birden urǵan tasımız, Búyirine tiyipti, Tiygen tasqa shıdamay, Ishi janıp kúyipti, Shalqasınan bir qasqır, Awızın ashıp ólipti, Endi bizler tınbastan, Ilaqtıra berdik taslardı, Ilaqtırǵan tasımız, Qaǵıp turdı baslardı, Antalaǵan qasqırlar, Bizler betten basıldı, Tastan ólgen óligi, Bir-birine Qosıldı, Jeydi dewge bizlerdi, Ókpeleri osıldı, Mańlayları jarılıp, Qızıl qanı josıldı, Tiygen tasqa denesi, Azımshıq emes ısıldı, Qasharına jay tappay, Qasqırlar jaman qısıldı, Kóz jiberip qarasaq. Biziń atqan tasımız, Mańlayların qaq jarıp, Altı qasqır ólipti, Ózimizge qarasaq, Qasqırdıń atqan tasları, Shekemizge tiyipti, Zardabınan solardıń, Qabırǵamız isipti, Tula boyımız zil bolıp, Boyǵa qanlar qatıptı, Qasqırdıń atqan tasları, Denege jaman batıptı, Saw basımızdı sawdaǵa, Usılay etip shatıptı, Túni menen uyqlamay, Qabaǵımız qatıptı, Dorbadaǵı qaqpashtı, Onı da shań basıptı, Qasımızdaǵı qasqırlar, Batqanda tegis juldızlar, Tańnıń atar aldında, Taradı jaylı-jayına, Turıp bizler sol waqıt, Tayaqtan ólgen qasqırdıń, Bardıq jetip qasına, Barsaq onıń qasına, Kózleri shıǵıp dalaǵa, Bekkem jayıp qushaqtı, Shalqasına jatıptı, Terisin, alıwǵa tırıstıq, Qolǵa alıp pıshaqtı, Awdarıp hám tóńkerip, Terisin aldıq qasqırdıń, Sóyerde turıp az ǵana, Kúnge jayıp keptirdik, Qasqırlardıń terisin. Sabaq alıp qolımızǵa. Shaqlap kesip shaqqılap, Búrip aldıq ayaqqa, Talayman degen qasqırdıń, Ózin bizler óltirip, Shashtıq qanın qıyaǵa, Jazasın berdik usılaysha, Jeymen degen shunaqqa, Qaldırdıq góshin dalada, Qaytıp keler qonaqqa, Qabaqtaǵı suwdı iship, Toyıp aldıq qaqpashqa. Júrip kettik jol menen, Kiyatırmız tez júrip, Tez júrsek te irkilmey, Ayaqtı qıya basalmay, Harıp taldıq, jigitler, Qara tawdan asalmay, Bir waqları bolǵanda, Tawdan tústik tómenge, Kiyatırmız tek júrip, Taǵı da bunnan órlewge, Arqamızda arqalawlı Úsh qasqırdıń terisi, Tómen tústik bir waqta, Qarap edik kóz salıp, Qalıń qamıs kórindi, Átirapında awıl joq, Keń maydanlıq jer eken. Onnan da ótip baramız, Bul jerlerden ótkende, Kól jaǵası qamıslıq, Sol jerlerge jetkende, Bir shopanǵa jolıqtıq. Amanlastıq kóristik, Az ǵana emes, biraz waq, Otırıp birge sóylestik. Sózdiń basın quradıq, Múshkil kúnge jaradıq. Ereke baydıń awılın, Bul shopannan soradıq. Jetimdi aytıp taǵı da, Óksip-óksip jıladıq, Sol waqları ol shopan, Betimizge qaradı. Hal-jaǵdaydı anıqlap, Qaytadan ol soradı. – Onday bolsa, aǵalar, Ereke baydıń awılın, Bilemen anıq, aǵalar, Ne jumısıńız bar edi? Qapa shekken usaysız, Ereke baydıń awılı, Bir maydan jol júrseńiz, Kórinedi alıstan, Biyik qumda jaylawı, – Dep sol qoyshı sóyerden, Zorlıq qılǵan zulımǵa, Siltedi bizdi anıqlap, Endi ábden quwandıq, Bilip aldıq ol baydıń, Qayerlerde turǵanın. Basqa jaqqa kóshe almay, Dińkesiniń qurıǵanın, Taǵı az ǵana jol júrdik, Az ǵana emes mol júrdik. Kórindi baydıń awılı, Minarlanıp alıstan, Jaqınlaǵanda awılǵa, Otırıp ǵana dem aldıq. Awılǵa tuwrı barmadıq, Kórinbedik heshkimge, Jata berdik sóyerde, Kún awıp pesin bolǵanda, Qayǵı menen qan jutqan, Gúńirengen ses shıqtı, Esitkende sol sesti, Eriksiz kózden jas shıqtı. Qulaq salıp tıńlasaq, Bayqastırıp qarasaq, Dep keledi ol bir ses, Zeyin qoyıp bayqasaq, – Ah, qudayım, qudayım, Atadan meni ayırdıń, Anadan meni ayırdıń, Qanatımnan qayırdıń, Ata-anamnan ayrılıp, Jolda jalǵız qalǵanda, Eki kózim alaqlap, Arba jolda turǵanda, Ketiwge kózi qıymaǵan, Jılama dep shıraǵım, Mańlayımnan sıypaǵan, Jiyen atlı aǵamnan, Ayırdı onnan qudayım, Jetkende jasım on úshke, Dárt ústine dárt qostı. Ereke baydıń balası, Tartıp aldı men sordı, Qayırqom aǵam qolınan, Ayırdıń quday ayırdıń, Hámmesinen ayırıp, Qanatımnan qayırıp, Endi neǵıp qoyıpsań, Almay meniń janımdı. Tókpey qızıl qanımdı? Qoyıpsań nege qudayım, Bolmas edi ármanım, Kórsetip alsań kózime, Qayırqom bolǵan adamdı, – Degen zarlı seslerdi, Esitkende anıqlap, Qayǵılı onıń sestine, Turalmadıq biz shıdap. Aldına shıqtıq ástelep? Kórdi ol qız bizlerdi, Kórgen menen bizlerdi, Tanımadı anıqlap. An-tań qalıp qaradı, Kóziniń jası monshaqlap, Qanlı jas tolǵan kózine Bizler buldır kórindik, Sonıń ushın bul paqır, Tanımadı juwıqta, Qaray berdi alaqlap, Sol waqları shıdamay, Juwırıp bardım qasına. Qasına barıp qarasam, Sarǵayıptı júzleri, Qanlı jasqa qarayıp, Tolǵan eken kózleri, Qolınan uslap turdım da, – Áwel elden shıqqanda, Atań ólip qalǵanda, Anań jolda ólgende, Keynińnen jetip qaraǵım, Qayırqom bolǵan kim edi? Jılama, dep shıraǵım, Násiyat bergen kim edi? Keynine ertip eki kún, Tapqanın bergen kim edi? Atań menen anańnıń Basına barıp, shıraǵım Belgi salǵan kim edi? Adam ólip atqanda, Birazlar awnap jatqanda, Qıyırlı qıya shóllerden, Shólletpey seni ótkergen, Ah, qaraǵım, kim edi? Onnan beri ótkende, Bir bay kóshke jetkende, Nan sorpaǵa barǵanda. Tayaq jegen kim edi? Erki ketip basınan, Hayran bolǵan kim edi? Bayǵa kúshi kele almay, Wayran bolǵan kim edi? Bay balası bassınıp, Qayta-qayta urǵanda, Tayaq jegen kim edi? Sarǵaytıp edi júzińdi, Jas qılmayın dep kózińdi, Ber degende Ereke, Qaraǵım, bermey ózińdi, Tartısta qalǵan kim edi? On úsh jasar waǵıńda, Meni sennen ayırıp, Seni mennen ayırıp, Qanatımızdı qayırıp, Ayamay urıp baslarǵa, Qula dúzde mayırıp, Azar bergen kim edi, Esimdi meniń tandırıp, Tayaqqa bastı jardırıp, Sek sekilli jetimdi. Shırqıratıp qolımnan, Alıp ketken kim edi? Bileseń be, qaraǵım, Bilmeyseń be, qaraǵım, Bilmeyseń be, shıraǵım? Degenimde ol paqır, Ne bolǵanın bilmedi. «Sen ediń aǵa» derine, Awıp qaldı esleri, Gúrmelip tili kelmedi. Heshbir taxat etpedi, Moyınımnan qushaqlap, Kózdiń jasın monshaqlap. Uzınına quladı. Mende onı qushaqlap, Kózdiń jasın tıymadım. Kórgende izlep kelgendi, Qanama heshbir sıymadım, Men de onı qushaqlap, Ne bolǵanımdı bilmedim, Qasımdaǵı joldasım, Basımızdı súyedi. Bir waqları bolǵanda. Qolımnan ketken jetimim, Esin jıydı elewlep, Esin jıyıp bolǵan soń, Betime meniń qaradı. «Iraspa aǵa, túsim be» dep Moynımnan taǵı qushaqlap, Qasımdaǵı joldasım, Súrtip kózdiń jasların, Sıypadı qızdıń basların: – Ah, shıraǵım, shıraǵım, Qolımızdan ketkeli, Tirimediń, qaraǵım, Sen ketkeli bizlerdiń, Ishkenimiz záhár boldı, Meni oylap, qaraǵım, Qaqırıǵımız qan boldı, Álle qayda júr eken, Álle qayda óldi eken? – Deyip seni, qaraǵım. Tiri emes dep edik, Sondadaǵı, qaraǵım, Jiyen menen ekewimiz, Izlemege kiristik. Shıqtıq bizler, shıraǵım Muńaytpas degen atawdan. Arqalanıp azıqlı, Qamıs qos degen otawdan, Arqalanıp azıqlı, Astıq biyik ol tawdan, Jolǵa shıǵıp shıraǵım, Kórdik talay azaptı. Kóre almadıq kóllerdi, Kóre almadıq ellerdi, Awqatımızǵa qaqpash jep, Astıq biraz jerlerdi. Endi óldik degende, Jettik Xoja kóline, Xoja kólge kelgensoń, Suwǵa qandıq ház etip, Jatıp sonda dem aldıq, Qara tawdan asıwdı, Sonda jatıp oyladıq. Sonıń menen, qaraǵım, Kún batar-batpastan, Arqalanıp ardańlap, Órmeledik sol tawǵa, Shıǵıp edik bul tawǵa, Adamdı talap jeytuǵın, Qasqırları mol eken. Qas qarayǵan waqıtta, Shuwlap bizdi qamadı. Kewildegi qayǵıǵa, Taǵı qayǵı jamadı. Ólmestiń ettik hiylesin, Qamap kelgen qasqırdıń, Bırazların sol jerde, Tas penen urıp óltirdik, Kónin jayıp dalaǵa, Mánisine keltirdik, Kúnge jayıp terisin, Shıjlaǵan kúnge keptirdik. Sharıq qılıp ayaqqa, Onı taǵı biz búrdik, Aman esen, qaraǵım, Tawdan astıq tarıǵıp, Tómenge tústik taǵı da Qanlar jutıp zarıǵıp, Xabarıńdı, qaraǵım, Bir shopannan soradıq, Sonın menen, qaraǵım, Seni izlep biz keldik, Aldımızdan dus keldiń, Mınaw awılǵa baralmay, Jar jaǵalap júrgende, Keldi seniń zarlarıń, Hallas etken dawısıń, Ah, qaraǵım, qaraǵım, Qaysı birin aytayın! Sonnan beri zar bolǵan, Qıyın qıstaw jerlerde, Mańlayıńnan sıypaǵan Qosıldıń búgin aǵańa. Kóz aydın, shıraǵım, kóz aydın, Aqırı bolǵay bul istiń, Kóz aydın endi, qarındas, Kútkenińe qosıldıń, Kóz aydın bolsın muńlı bas Qaraǵım, endi jılama, Kózińniń jasın bulama. Bekkem bayla belińdi, Degen waqta ol qız da, Ushıp turdı ornınan, – Ǵamqorımnıń ǵamqorı, Izlep kelgen aǵamnıń, Járdemshisimediń dep, Qushaqladı moynınan, Qosılıp taǵı jılastıq, Men de ayttım ol qızǵa, Kórgen qorlıq-azaptı. Bastı qosıp hámmemiz, Beldi bekkem bayladıq. Jaqsı oydı oyladıq, Birikken soń úshewimiz, Qayta-qayta oylastıq. Heshkimlerge kórinbey, Qashar boldıq tún-menen, Sonda turıp qız ayttı: – Jayaw qashıp, aǵalar, Baralmaymız hesh jerge, Qashqan menen biz jayaw, Uslap alar dushpanlar, Kimimizdi óltirer, Kimimizdi tiriley, Uslap alıp kisenlep, Bende qılar, aǵalar. Sonıń ushın, aǵalar, Janımdı otqa jaǵayın, Belimdi bekkem baylayın, Baydıń úyir jılqısın, Túni menen jaylayın. Jetkermeydi quwǵanǵa, Quwıp jeter qashqanǵa, Dal bedewden, aǵalar, Terlik salıp terbetip, Úshewimizge úsh attı, Túni menen sazlayın. Jetkermeydi quwǵanǵa Óytkeni, aǵalar, Jılqı baqqan jılqıman, Tanıs edi ózime, Áwel basta, aǵalar, Kórinip edi kózime, Sonıń ushın ol endi, Úsh at sazlap alıwǵa, Kóp járdemler beredi. Degeninde bizler de, Onday bolsa, shıraǵım, Kútá maqul dedik te. Biz tayarmız sen ushın, Bastı tiktik ólimge, Wáde berip ekewimiz, Qaldıq qalıń toǵayda. Keshke jaqın bizlerge, Shópshek tergen kisi bop, Kóp tamaqlar jetkerdi. Toydırdı bizdi tamaqqa, Isimizdi pitirdi. Jata berdik bizler de, Qızdıń tilep tilegin. Bayqadıq sonda serledik, Jawdan qaytpas júregin, Azamat eken qarındas, Biz qusaǵan muńlı menen, Baylanısı mol eken. Bildik taǵı tilegin, Tilegi mol bolǵan soń, Jetkeripti keregin, Kún qızarıp batqanda, Awıl-aymaq tırs etpey, Shırt uyqıda jatqanda, Úsh bedewdi jetelep, Keldi jetip qasımızǵa. Qasında bar bir jigit Kelbetleri kelisken, Jılqıman degeni de Minayımnıń sol eken. Saspaydı sonday kúnlerde, Er jigit eken, márt eken, Qushaqlasıp kóristi, Oldaǵı hám biz benen, Jollarıń bolsın ketseń dep, Juwap berdi sóyerden. Sol waqları bizdaǵı, Tayarlandıq qaytıwǵa, Kóz jiberip qarasaq, Minayım atlı jetim qız, Kiyipti jaqsı kiyimdi, Qolǵa alıp jaraqtı, Beline bekkem ilipti, Eki júzli qanjardı. Ótken qayǵı óshlerin, Dushpanınan alıptı, – Usı bolsın wáde dep, Bizlerge berdi eki attı. Joldasıńız bolǵay dep, Doslar kúlip udayı. Dushpannıń gúli solǵay dep, Minip aldıq torı atqa. Qatarlasıp jol tarttıq, Dushpanınan ósh aldıq, Jetim qız jetti muratqa.