Mırzaǵaliy Dáribaev

Mırzaǵaliy Dáribaev 1909 – 1942 jıllar – shayır, dramaturg, zamanagóy qaraqalpaq ádebiyatınıń tiykarshılarınan biri, Qaraqalpaqstanda xızmet kórsetken kórkem óner ǵayratkeri esaplanadı. M.Dáribaev 1909-jılı Qońırat rayonınıń aymaǵında diyxan shańaraǵında tuwıldı. Mektepte, «Qızıl Qaraqalpaqstan» gazetasında, Qaraqalpaqstan Jazıwshılar Awqamında jumıs isleydi. M.Dáribaev ádebiyat maydanına poeziyalıq shıǵarmaları menen keldi. Shayırdıń turmıstan alǵan jeke lirikalıq sezimin beriwshi «Qızıl ásker», «Paxta ek», «Kolxozshılar iske shıq», «Hosh bol, joldas Xojamet» dáslepki qosıqları ele tıyanaqlı hám kórkem formalarda tolıq qáliplespese de qaraqalpaq ádebiyatına jáne bir shayırdıń kelgenligin dálilledi. M.Dáribaevtıń dóretiwshiligindegi baslı tema – xalqımızdıń turmısında, sanasında, sonday-aq tábiyatındaǵı ózgerisleri menen janalıqları boldı. Sonıń biri – miynet teması. Miynet qaraqalpaq xalqınıń ómirdi jańadan qurıwdaǵı hám gúllendiriwdegi tiykarǵı quralı sıpatında jırlandı. M.Dáribaevtıń lirikalıq qaharmanınıń ómir mazmunı, ar-namısı, adamgershiligi retinde miynettiń qabıllanıwı sol dáwir talabınan kelip shıqtı. Shayırdıń «Ayımjamal» poeması onıń liro-epikalıq janrdaǵı dáslepki adımı boldı. Poema tolıq túrinde 1937 jılı «Qosıqlar» toplamında basıldı. «Ayımjamal» poemasında adam hám jámiyet arasındaǵı qarım-qatnas máselesi mashqala etip qoyıldı. Usı mashqalanıń negizinde jańa adam psixologiyasın, minez-qulqın ashıp kórsetedi. Shıǵarmanıń qaharmanı Ayımjamal Áwezmuratqa qalıń malsız óz ıqtıyarı menen qosıladı. Jańa túsinikte, isenim hám biri-birin sıylaw printsipinde qurılgan shańaraq shadlı turmısta jasaydı. Bir kúni Ayımjamal kolxoz malın talan-taraj etip júrgen dushpan bar ekenligin sezedi. Ol kolxoz aǵzası Qalnazar ekenligin dálillep, áshkara etedi. Kolxozdan quwılǵan Qalnazar bay kek tutıp, Ayımjamalǵa pıshaq uradı. Áwezmurat Qalnazar baydı tutıp, húkimetke tapsıradı. Poema ayırım kemshiliklerine (kompoziyiyalıq pıtırańqılıq) qaramastan sol waqıttaǵı qaraqalpaq poeziyasınıń sapalı ósip baratırǵanlıǵın kórsetiwshi shıǵarmalardıń biri boldı. Hayal-qızlardıń oyanıwı, jańa dúzimniń hár tárepleme bekkemleniwine olardıń sanalı qatnası poema syujetiniń orayında turdı. Biraq usı temanı ashıwda shayır tariyxıy kózqarasta keledi. Tariyxıy baǵdar beredi. Onıń elesinde bárhama eki zamannıń súwreti sáwlelenedi. Eki ómir qatar súwretlenip, jańa turmıstıń ayrıqshalıgı kórkem obrazlar, konfliktler, tábiyat kórinisleri menen belgilenedi. 1942-jılı Tashkentte ótkeriletuǵın xalıq aralıq paraxatshılıq konferenciyasına baratırǵanda samolyot apatshılıǵınan 33 jasında mezgilsiz qaytıs boladı. Jazıwshı usı azǵantay ómirinde-aq qaraqalpaq ádebiyatınıń birneshe janrlıq túrler menen bayıwına salmaqlı úlesin qosa aldı.